Δευτέρα, 29 Νοεμβρίου 2010
|
Κωνσταντίνος Ζωγράφος

Από τη μεταρρύθμιση του 1982 στο κείμενο διαβούλευσης του 2010

Το Πανεπιστήμιο σήμερα λειτουργεί ουσιαστικά με το νομοθετικό πλαίσιο 1268/1982 που πέρασε τη λειτουργία του ελληνικού πανεπιστημίου στο σύνολο των δυνάμεων που δραστηριοποιούνται σε αυτό. Η μεταρρύθμιση του 1982 είχε δύο βασικά χαρακτηριστικά: Το πρώτο ήταν η κατάργηση της μονοκρατορίας της τότε πανεπιστημιακής έδρας και το δεύτερο η ανακήρυξη του Τμήματος ως της βασικής λειτουργικής ακαδημαϊκής μονάδας που καλύπτει το γνωστικό αντικείμενο μιας επιστήμης.

Περαιτέρω η μεταρρύθμιση αυτή σεβόταν απόλυτα την συνταγματική επιταγή ότι «η παιδεία αποτελεί βασική αποστολή του Κράτους» και ότι «όλοι οι Έλληνες έχουν δικαίωμα δωρεάν παιδείας, σε όλες τις βαθμίδες της, στα κρατικά εκπαιδευτήρια».

Είναι γεγονός ότι το Νομοθετικό πλαίσιο του 1982, παρά τις ατέλειές του και τα αδύνατα σημεία του, στα οποία θα αναφερθώ παρακάτω, απελευθέρωσε δυνάμεις οι οποίες ανέπτυξαν την έρευνα και τη διδασκαλία. Το παραγόμενο ερευνητικό έργο υπήρξε, κατά τη γνώμη μου, πολύ σημαντικό αν κανείς το σταθμίσει με τους εξαιρετικά περιορισμένους πόρους που διατίθενται για το σκοπό αυτό. Επίσης ο Νόμος 1268 του 1982 και το νομοθετικό πλαίσιο 2083/1992 που τον ακολούθησε 10 χρόνια μετά, έδωσαν τη δυνατότητα οργάνωσης και λειτουργίας, για πρώτη φορά στην Ελλάδα, προγραμμάτων μεταπτυχιακών σπουδών. Επιπρόσθετα τα μέλη ΔΕΠ διεκδίκησαν και υλοποίησαν ερευνητικά προγράμματα, ενώ το επιστημονικό τους έργο και η παρουσία τους αναγνωρίζεται πλέον διεθνώς, παρά τις εκστρατείες απαξίωσης του έργου αυτού, από διάφορους φορείς, την τελευταία δεκαετία.

Αυτό βέβαια δεν σημαίνει ότι δεν πρέπει να αλλάξουν πράγματα στην τριτοβάθμια εκπαίδευση. Σίγουρα πρέπει να αλλάξουν, αλλά δεν πρέπει να αλλάξουν οι κατακτήσεις του εκπαιδευτικού κινήματος και οι βασικές κατευθύνσεις της μεταρρύθμισης που περιέχεται στο Νόμο 1268 του 1982. Εκείνο που πρέπει να αλλάξει είναι οι αρνητικές παρενέργειες της μεταρρύθμισης του 1982, οι οποίες οφείλονται κατά τη γνώμη μου, πρωτίστως, στην έλλειψη ουσιαστικής αυτοτέλειας των πανεπιστημίων, στο γεγονός ότι το πανεπιστημιακό κίνημα που διαμόρφωσε τις συνθήκες της μεταρρύθμισης του 1982 φάνηκε τελικά κατώτερο των περιστάσεων και των  δυνατοτήτων που η μεταρρύθμιση αυτή δημιούργησε, και τέλος στην έλλειψη μηχανισμών ανάδρασης, επαναφοράς του συστήματος και διορθωτικών παρεμβάσεων. Έτσι, μεταξύ των αρνητικών παρενεργειών του Νόμου 1268/1982 είναι, χωρίς να τις ιεραρχώ, οι ακόλουθες:

1. Η μονοκρατορία της έδρας δεν εξέλιπε, αφού ουσιαστικά μετακινήθηκε σε ομάδες νέων καθηγητών που δημιουργήθηκαν.
2. Φαινόμενα νεποτισμού και ευνοιοκρατίας εμφανίστηκαν τα οποία κατά κανόνα οφείλονται στον ομφάλιο λώρο μεταξύ της διοίκησης του πανεπιστημίου με την πολιτική εξουσία και στην έλλειψη αυτοτέλειας.
3. Τα όργανα διοίκησης εκλέγονται από ανισοβαρείς και αμφιλεγόμενες ως ένα βαθμό συνθέσεις των εκλεκτορικών σωμάτων.
4. Οι εκλογές και οι εξελίξεις των μελών ΔΕΠ διεκπεραιώνονται από το Τμήμα. Παρότι, γενικά σωστό ωστόσο όμως έχει σα συνέπεια να κλονίζονται οι σχέσεις και η συναδελφικότητα των μελών του Τμήματος. Το γεγονός αυτό λειτούργησε αρνητικά στην ανάπτυξη ακαδημαϊκού περιβάλλοντος στα Τμήματα καθώς επίσης ενίσχυσε τον εφησυχασμό, την αδρανοποίηση και τη δημοσιοϋπαλληλοποίηση τελικά αριθμού μελών ΔΕΠ.
5. Η διαδικασία των κρίσεων και των εξελίξεων είναι εξαιρετικά σύνθετες διοικητικές πράξεις με αποτέλεσμα να αναλώνονται τα Τμήματα, όντας μη σχετικά, σε νομικές ερμηνείες και εντρυφήσεις αντί να επιδίδονται στην έρευνα και τη διδασκαλία.
6. Τα όργανα διοίκησης  δεν έχουν ουσιαστικές αρμοδιότητες αφού και η παραμικρή ενέργεια πρέπει να τύχει της έγκρισης συλλογικού οργάνου. Και αυτό με τη σειρά του έχει τεράστιο κόστος χρόνου που αποβαίνει σε βάρος των βασικών δραστηριοτήτων των μελών ΔΕΠ που είναι η έρευνα και η διδασκαλία.
7. Φαινόμενα αποσύνθεσης, όπως αυτά των ιπτάμενων καθηγητών, των ετεροαπασχολούμενων καθηγητών, των αδιάφορων και υποαπασχολούμενων καθηγητών και υπαλλήλων δεν στιγματίστηκαν και δεν εξοβελίστηκαν από τη δυναμική του ίδιου του χώρου, παρά παθητικά και σχεδόν συνένοχα αντιμετωπίστηκαν.
Τα παραπάνω, μεταξύ πολλών άλλων στα οποία από έλλειψη χρόνου δεν μπορώ να αναφερθώ, αποτελούν ένα  σύνολο αρνητικών παρενεργειών του Νόμου 1268/1982. Δεν αποτελούν όμως τη μόνη πηγή προβλημάτων των Πανεπιστημίων.
Η διεύρυνση της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης και η δημιουργία πανεπιστημίων και τμημάτων στη λογική εξυπηρέτησης συμφερόντων τοπικών κοινωνιών, απαξίωσε την τριτοβάθμια εκπαίδευση και το ρόλο που αυτή καλείται να παίξει, ενώ παράλληλα δημιούργησε τεράστια προβλήματα νεποτισμού και ευνοιοκρατίας.
Η απαξίωση του Λυκείου ως εκπαιδευτικής βαθμίδας έχει επίσης τεράστιο κόστος και συνέπειες στο επίπεδο σπουδών των Τμημάτων μεσαίας και χαμηλής ζήτησης. Αν λάβει κανείς υπόψη τη δυσανάλογη, σε σχέση με τη στελέχωση σε διδάσκοντες και υποδομές, αύξηση του αριθµού των φοιτητών, και τη συνεχόμενη μείωση της χρηµατοδότησης ανά φοιτητή, η κατάσταση γίνεται πραγματικά εκρηκτική και το Εκπαιδευτικό Έργο των Τμημάτων είναι έτοιμο να καταρρεύσει.
Με βάση τα παραπάνω, και με δεδομένο κατά τη γνώμη μου ότι η κατάσταση της Ανώτατης Παιδείας στη χώρα μας δεν είναι τόσο κακή, όσο και αν αυτό συχνά αναφέρεται, θα περίμενε κανείς από μια πολιτική ηγεσία του Υπουργείου Παιδείας που πραγματικά ενδιαφέρεται για την επίλυση των προβλημάτων:
1. να συμβάλλει στη βελτίωση της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης μέσω ενός λιτού νομοθετήματος που θα σέβεται τις συνταγματικές επιταγές, θα διατηρεί το Τμήμα ως βασική ακαδημαϊκή μονάδα, θα τονώσει το ακαδημαϊκό περιβάλλον και το εκπαιδευτικό έργο και θα αντιμετωπίζει δυσλειτουργίες του υπάρχοντος νομοθετικού πλαισίου, μερικές από τις οποίες προανέφερα και συνοψίζονται στο τρίπτυχο: Εκλογές Οργάνων Διοίκησης - Εκλογές Μελών ΔΕΠ - Ανάπτυξη Ακαδημαϊκού Περιβάλλοντος, στήριξη του Εκπαιδευτικού Έργου και χρηματοδότηση της έρευνας.
2. Με λεπτό τρόπο θα πρέπει να συμμαζέψει το πλήθος και την πολυδιάσπαση των πανεπιστημίων και τμημάτων που η πολιτική του, διαχρονικά, δημιούργησε.
3. Να προχωρήσει σε μια αναδιοργάνωση και αναβάθμιση κυρίως της λυκειακής εκπαίδευσης η οποία επηρεάζει άμεσα και καθοριστικά τη λειτουργία και το επίπεδο σπουδών των Τμημάτων. Αν η βαθμίδα αυτή της εκπαίδευσης γίνει ουσιαστική είναι περιττές οι σκέψεις εισαγωγής των μαθητών σε σχολές ενώ πόροι μπορούν να εξοικονομηθούν αν τα διατμηματικά μαθήματα διδάσκονται από τα καθ’ ύλη αρμόδια τμήματα.
Αντ’ αυτού και παρά το γεγονός ότι υπάρχουν πολλά ανοικτά κοινωνικά μέτωπα η κυβέρνηση έχει αποφασίσει, όπως προκύπτει και από τις συνεχείς δηλώσεις της πολιτικής ηγεσίας του Υπουργείου Παιδείας, να προχωρήσει στην κατεδάφιση του Πανεπιστημίου με τη μορφή που το ξέρουμε. Έτσι, επιγραμματικά και με βάση το κείμενο διαβούλευσης που κατέθεσε το Υπουργείο Παιδείας:

Επιχειρείται μια αποδόμηση του Πανεπιστημίου με την κατάργηση, επί της ουσίας, των γνωστικών αντικειμένων και την παραβίαση του δημόσιου χαρακτήρα και του αυτοδιοίκητου.

Με βάση το πνεύμα και το γράμμα των προτάσεων του Υπουργείου,

τα πανεπιστημικά Τμήματα θα αντικατασταθούν από προγράμματα σπουδών και τα επαγγελματικά δικαιώματα των πτυχιούχων θα εκλείψουν,
οι ανθρωπιστικές επιστήμες και η βασική έρευνα στις θετικές επιστήμες δεν θα έχουν λόγο ύπαρξης
οι διδάσκοντες και το διοικητικό και τεχνικό προσωπικό θα ζούν υπό συνεχές καθεστώς ανασφάλειας.

Και για την εφαρμογή αυτών των μέτρων δεν υπάρχει βέβαια άλλος δρόμος παρά η διοίκηση να ανατεθεί σε διορισμένα συμβούλια και σε μάνατζερ. Διορισμένα συμβούλια και μάνατζερ που θα αναζητήσουν τη χρηματοδότηση των πανεπιστημίων στους φοιτητές και τις οικογένειές τους. Γιατί δεν νομίζω ότι υπάρχει κάποιος που να πιστεύει ότι η ελληνική βιομηχανία και άλλες επιχειρήσεις ετοιμάζουν μεγάλες επενδύσεις, προγραμματίζουν να εισάγουν νέες τεχνολογίες και καινοτομία ώστε να χρηματοδοτήσουν την έρευνα. Στην Ελλάδα δεν υπάρχει σήμερα «ούτε καν καπιταλισμός της προκοπής», για να χρησιμοποιήσω μια φράση από πρόσφατη αρθρογραφία.

Αγαπητοί Συνάδελφοι,

Το κείμενο των προτάσεων που κατέθεσε το Υπουργείο Παιδείας δεν είναι κεραυνός εν’ αιθρία: Ανατρέχοντας και στην αρθρογραφία του 2001, προκύπτει ότι η διακήρυξη της Μπολόνια, τον Ιούνιο του 1999, σηματοδοτούσε μια σημαντική μεταβολή στην Ανώτατη Εκπαίδευση της Ευρώπης. Στόχος ήταν η δημιουργία μιας ενιαίας ευρωπαϊκής τριτοβάθμιας εκπαίδευσης με τελική ημερομηνία εναρμόνισης το 2010. Με βάση τη διακήρυξη αυτή «τα πανεπιστήμια μετατρέπονται σε επιχειρήσεις που για να επιβιώσουν να κυνηγούν φοιτητές-πελάτες οι οποίοι οφείλουν να χρηματοδοτούν οι ίδιοι τις σπουδές τους».  
Στόχος επίσης ήταν, «Με μείωση του χρόνου σπουδών και ενδιάμεσα πτυχία να δημιουργηθεί πολυπληθές εξειδικευμένο επιστημονικό δυναμικό που θα ανταποκρίνεται στις νέες ανάγκες της αγοράς εργασίας».
Είναι πραγματικά προφητικές οι δύο αυτές προτάσεις που προέρχονται από άρθρα στην Καθημερινή, του 2001.
Τώρα, δεν έχουμε παρά να περιμένουμε στωϊκά τους βαρβάρους ή να δώσουμε τη μάχη για να μη κατεδαφιστεί το ελληνικό πανεπιστήμιο για να μην αλλάξει ο ακαδημαϊκός χαρακτήρας και ρόλος των Πανεπιστημίων, ως φορέων παραγωγής και μετάδοσης της γνώσης. Τουλάχιστον η γενιά μου δεν έχει άλλη επιλογή παρά να ακολουθήσει το δεύτερο δρόμο.
5 / 5 (1 Ψήφοι)
Το όνομά σας:
Το email σας:
Θέμα:
Σχόλιο: (μέχρι 1000 χαρακτήρες)


Προσφατα

16.05.12 | Στα δίχτυα του Υπουργείου Παιδείας

O Γιάννης Πάσχος γράφει για τη… μη επιλογή του τμήματος Ιχθυοκομίας-Αλιείας για την επανένταξη στο...

13.04.12 | Για τον «μικρό πρίγκηπα της Ασφάκας»

Οι Τούρκοι λένε ότι αν βρέχει ή χιονίζει στην κηδεία ενός ανθρώπου, αυτός είναι μπερεκετλής, φέρνει...

28.03.12 | Ρέκβιεμ οικοδομών...

Ο Κοσμάς συντοπίτης και φίλος. Φίλος, παλιού τύπου. Με φιλέψεις από τις παραγωγές του. Τότε που του...

02.02.12 | Η μνήμη του Ολοκαυτώματος

Ο «Η.Α.» δημοσιεύει την ενδιαφέρουσα τοποθέτηση του προέδρου της Ισραηλιτικής Κοινότητας Ιωαννίνων...

21.11.11 | «Παράσταση για ένα ρόλο»: ο πολιτικός...

Ο Αλέκος Ράπτης, με αφορμή την κυβέρνηση συνεργασίας και τη συμμετοχή του ΛΑΟΣ σε αυτή, ανατρέχει...

25.10.11 | Η αξιολόγηση ως γοητεία και ως εφιάλτης

Ο καθηγητής Γιώργος Μαυρογιώργος καθώς και οι μεταπτυχιακές φοιτήτριες στο τμήμα ΕΠΑ του...

20.10.11 | «Μήπως πρέπει να το ξανασκεφτείτε κ....

Ο καθηγητής του τμήματος Μηχανικών Επιστήμης Υλικών του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Βασίλης Καλπακίδης,...

15.10.11 | «Απειλούμαστε από την παχυσαρκία»

Με αφορμή την παγκόσμια ημέρα διατροφής που καθιερώθηκε από τον ΟΗΕ το 1980 και η οποία γιορτάζεται...