Τρίτη, 18 Σεπτεμβρίου 2018
|
ΓΙΩΡΓΟΣ ΦΟΥΚΑΣ*

Errare humanum est… αλλά το δις ή το πολλάκις εξαμαρτείν…;

Όλα τα κακά της παιδείας μας προφανώς ξεκινούν από την ύπαρξη θεωρητικών μαθημάτων και ανθρωπιστικών σπουδών στο πρόγραμμά της! Έτσι λοιπόν για μια φορά ακόμη το Υπουργείο Παιδείας σκέφτηκε την ανάγκη ουσιαστικής εκπαίδευσης των Ελληνοπαίδων και αποφάσισε με συνοπτικές διαδικασίες τον εξοβελισμό των Λατινικών από τα μαθήματα κατεύθυνσης ή προσανατολισμού ή δέσμης (πείτε το όπως θέλετε… τίποτα δεν αλλάζει)!

Το σκεπτικό είναι το εξής: αφού τα λατινικά χρειάζονται μόνο για τα τμήματα φιλολογίας, άρα είναι άχρηστα! Επίσης, εξαιτίας της εξαιρετικά περιορισμένης ύλης (που το ίδιο το υπουργείο επέφερε πριν κάποια χρόνια), προκαλούν στρεβλώσεις στην τελική βαθμολογία των υποψηφίων (γιατί ως γνωστόν είναι το μοναδικό μάθημα που στρεβλώνει την τελική βαθμολογία των μαθητών… ενώ η έκθεση, που είναι πιο αντικειμενική, τους βοηθά τα μέγιστα)! Αντί αυτού, προτάσσεται ως μάθημα προσανατολισμού η Κοινωνιολογία (βλέπε Δ΄ δέσμη… κάποτε) που, ως γνωστό, θα εξελίξει το μυαλό των μαθητών μιας και δεν θα τη μαθαίνουν απ΄ έξω, μαζί με την Ιστορία, θα τους κάνει να εμφορούνται από κοινωνικές ιδέες και αγαθά και φυσικά θα τους χρειαστεί σε όλα τα υπόλοιπα τμήματα και σχολές του 1ου πεδίου, που την έχουν υποχρεωτική στα προγράμματα σπουδών τους! Επιτρέψτε μου να ζητήσω προκαταβολικά συγγνώμη από τους συναδέλφους κοινωνιολόγους, καθώς ούτε το συγκεκριμένο επιστημονικό αντικείμενο δεν ειρωνεύομαι ούτε την ειδικότητά τους, αλλά το σκεπτικό με το οποίο κάποιοι, που νομίζουν ότι έχουν σχέση με την παιδεία, σκέπτονται!

Ακόμη ένα μάθημα, λοιπόν, που ανήκει παραδοσιακά στις ανθρωπιστικές επιστήμες εξοβελίζεται, γιατί δεν μπορούν να το διορθώσουν, να το κάνουν καλύτερο! Ήδη κάτι ανάλογο συμβαίνει με τα αρχαία, που τα τελευταία χρόνια τίθενται εν αμφιβόλω, και όπου να είναι θα καταργηθούν κι αυτά… γιατί ούτε αυτά χρειάζονται! Πονάει λοιπόν κεφάλι… κόβει κεφάλι, είχα γράψει σε παλιότερο άρθρο μου. Έτσι αποφασίζονται τα πράγματα γιατί… έτσι είναι σωστό! Τα λατινικά, που είναι η βάση των γλωσσών, της ορολογίας και ο συνεχιστής των αρχαίων μετά την ελληνιστική περίοδο, το μάθημα αυτό που μαζί με τα αρχαία ελληνικά είναι βασικά στα εκπαιδευτικά συστήματα της δευτεροβάθμιας και τριτοβάθμιας εκπαίδευσης τόσων και τόσων ευρωπαϊκών χωρών (πόσο πίσω είναι όλοι αυτοί οι Ευρωπαίοι που επιμένουν στις ανθρωπιστικές σπουδές…) οδεύουν προς κατάργηση!

Όμως τα Λατινικά είναι erga omnes (μας απασχόλησε η λατινική φράση το καλοκαίρι στη διπλωματία μας κι ας χρειάζονται τα λατινικά μόνο για τα τμήματα φιλολογίας!) Η λατινική γλώσσα και τα λατινικά κείμενα μαζί με την ελληνική γλώσσα και τα ελληνικά κείμενα είναι συστατικά τού ευρωπαϊκού πολιτισμού, δεν είναι απλώς γνώσεις κάποιας αρχαίας γλώσσας. Οι δύο αυτές κλασικές γλώσσες έχουν εισαχθεί στην ορολογία όλων των επιστημών και αποτελούν (με διάφορες προσαρμογές) μεγάλο τμήμα τού λεξιλογίου των ευρωπαϊκών γλωσσών: τα 2/3 τού λεξιλογίου τής αγγλικής προέρχονται από ελληνικές και λατινικές λέξεις ή ρίζες. Η κατάργησή τους είναι δήθεν αντιελιτιστική χειρονομία, μία ακόμη υποταγή στη χρηστικότητα και (κυρίως λόγω τής υποκαταστάσεως από την Κοινωνιολογία) μια προσπάθεια ιδεολογικής επίδρασης στην εκπαίδευση. (βλέπε: Μεταβολές που όζουν απαιδευσίας και ιδεολογικών εμμονών, Γιώργος Μπαμπινιώτης, ΤΑ ΝΕΑ, 8/9/2018)

Θα συμφωνήσω απόλυτα με τον λανθασμένο τρόπο διδασκαλίας όχι μόνο των λατινικών, αλλά και πολλών άλλων μαθημάτων, ίσως όλων, όπως επίσης με το ότι ο τρόπος αυτός επιβάλλεται από το εκάστοτε εξεταστικό σύστημα και τις οδηγίες βαθμολόγησης και τον ανίερο ανταγωνισμό που σε βάζει ή σε βγάζει από μια σχολή από τη… λεπτομέρεια, αυτή που δεν κάνει όμως την διαφορά! Θα διαφωνήσω όμως με τις επιλογές που αποφασίζονται! Το έχω ξαναπεί… όταν κάτι πάσχει και δεν γίνεται σωστά, το διορθώνω και το κάνω καλύτερο, δεν το παρατώ! Δεν το μειώνω, το απαξιώνω, το κάνω να φαίνεται άχρηστο, τη στιγμή μάλιστα που είναι ένα αντικείμενο ανθρωπιστικών σπουδών! Όπως φαίνεται όμως, σε μια Ελλάδα που θέλει να εξελιχθεί… αποφασίζουν οι τεχνοκράτες και μόνο που αντιμετωπίζουν τους πάντες σαν παραγωγικές μονάδες που μπορούν ή όχι να αποδώσουν! Σε μια τέτοια Ελλάδα οι ανθρωπιστικές σπουδές είναι περιττές! Δεν χρειάζεται ο κόσμος να σκέφτεται, να αισθάνεται, να προβληματίζεται, να ανησυχεί! Χρειάζεται μόνο να μετρά και να μετριέται! Να υπολογίζει και να υπολογίζεται! Να παράγει και να επιβραβεύεται μόνο με βάση τους δείκτες παραγωγής του! Άλλωστε αυτό φαίνεται από τη γενικότερη απαξίωση των κλασικών γραμμάτων! Μάλλον η γενιά μας θα είναι από τις τελευταίες που μεγάλωσαν με ανθρωπιστικές σπουδές και επιμένει σε έναν ανούσιο, για κάποιους, ρομαντισμό, αυτόν της σκέψης και των κλασικών γραμμάτων!

Οι κινήσεις από τους «ιθύνοντες» σπασμωδικές και βιαστικές, χωρίς καμιά σκέψη και οργάνωση ή τουλάχιστον μόνο υπολογισμένες πρακτικά! Οι απορίες πολλές από όσους ασχολούμαστε με τα κλασικά γράμματα! Άκουσα στις εξαγγελίες του κ. Υπουργού και διάβασα και στο δεκαπεντασέλιδο (θα επανέλθω λίαν συντόμως με άλλο άρθρο για την προχειρότητα και τα πολλά τρωτά σημεία του νέου συστήματος…) των προτάσεων που εξήγγειλε ότι αυτά που προτείνονται διαμορφώθηκαν με βάση τη φιλοσοφία της προσέγγισης του Ινστιτούτου Εκπαιδευτικής Πολιτικής και τα πορίσματα των συζητήσεων στην Επιτροπή Μορφωτικών Υποθέσεων της Βουλής, τη μελέτη συστημάτων σε άλλες χώρες καθώς μετά από διάλογο με διάφορους εκπαιδευτικούς και επιστημονικούς φορείς. Διερωτώμαι όμως ποιοι είναι αυτοί που συμβουλεύουν τον κ. Υπουργό και το επιτελείο του; Γιατί τόσο μένος με τα κλασικά γράμματα; Γιατί τόση απαξίωση; Εξυπηρετούνται σκοπιμότητες ή είναι παντελώς άσχετοι; Ποιοι είναι αυτοί που συμμετέχουν στο ΙΕΠ και συμβουλεύουν; Ποιοι και με ποια προσόντα συμμετείχαν στις συζητήσεις της επιτροπής μορφωτικών υποθέσεων της Βουλής; Πειράζει που διεκδικούμε των πρωτιά της πλήρους απαξίωσης των κλασικών σπουδών στην Ευρώπη; Πότε έγινε αυτός ο περίφημος διάλογος και με ποιους; Ξαφνικά θυμήθηκαν ότι στην καταταλαιπωρημένη ελληνική εκπαίδευση επικρατεί η αποστήθιση και για τον λόγο αυτό αντικατέστησαν πριν από μια εβδομάδα την απόδοση στα νέα ελληνικά του διδαγμένου κειμένου με ερώτηση ερμηνευτική, λες και αγνοούν ότι ο μαθητής για να απαντήσει χρειάζεται και πάλι να γνωρίζει την απόδοση (μετάφραση όπως την λένε)! Μοίρασαν τις μονάδες της μετάφρασης του αγνώστου κειμένου σε άλλη ερμηνευτική και από εδώ και πέρα δε θα χρειάζεται οι μαθητές να το αποδίδουν όλο αλλά μόνο 5-6 σειρές…! Από την άλλη όμως θεωρούν ότι η κοινωνιολογία δεν θα τη μαθαίνουν απ΄ έξω γιατί έτσι επιβάλλει το εξεταστικό σύστημα! Λες και δεν υπάρχουν τόσα μαθήματα στα οποία –λανθασμένα φυσικά- γίνεται το ίδιο! Μου έρχονται στο μυαλό τα λόγια που μου είπε κάποτε ένας μεγάλος δάσκαλος μας, ο κ. Θ.Ι. Κακριδής: μας καλούν σε διαλόγους για την παιδεία και τα συστήματα αυτής και τελικά μένουμε με τις προτάσεις μας κι αυτοί με τις επιλογές τους!

Μπαίνω στον πειρασμό επίσης να πω ότι μεγάλοι άνθρωποι με πραγματικά αριστερές ιδεολογίες στήριξαν την πολιτική τους ιδεολογία -και όχι μόνο- στην αρχαία ελληνική φιλοσοφία και γενικότερα στα κλασικά γράμματα οπότε και στα λατινικά! Να αρχίσω από τον Μαρξ, με τη διατριβή του Διαφορά της δημοκρίτειας και επικούρειας φυσικής φιλοσοφίας (εκδ. Γνώση, 1983, μτφρ. Π. Κονδύλης), να συνεχίσω με τις μεταφράσεις των αρχαίων ελλήνων συγγραφέων από τον Κώστα Βάρναλη, τον Ηλία Ηλιού και τόσους άλλους, να αναφερθώ στην εποπτεία και διεύθυνση της βιβλιοθήκης των αρχαίων από τον Γιάννη Κορδάτο το 1939 στις εκδόσεις Ζαχαρόπουλου, τον Γιάννη Ρίτσο και τόσους άλλους… γνωστοί τόσο για τη σοφία τους όσο και για τον πολιτικό τους προσανατολισμό! (βλέπε: Ο tempora! O mores! Ω της μωρίας, Γιώργης Γιατρομανωλάκης, ΒΗΜΑ, 8/9/2018)

Ο τρόπος φταίει, κύριοι, ο τρόπος και ο σκοπός κι όχι τα μαθήματα! Ο τρόπος, ο σκοπός και η έλλειψη ονείρου! Όλα τα μαθήματα μπορούν να γοητεύσουν και να απογειώσουν τον νέο! Αρκεί αυτά να διδάσκονται από ανθρώπους με όνειρο και μεράκι που σε κάθε διδακτική ώρα θα καταθέτουν την ψυχή τους! Κι αυτοί οι άνθρωποι θα ενθαρρύνονται από ανθρώπους άλλους μάχιμους γνώστες των επιστημών, που ξέρουν τι θα πει σχολική αίθουσα κι όχι από επιστήμονες που χρόνια τώρα είναι εγκλωβισμένοι στον γυάλινο κι ασφαλή πύργο της ακαδημαϊκής τους ασυλίας ή ακόμη χειρότερα από εκείνους (δυστυχώς πολλοί) που ξέχασαν πολύ νωρίς τον παιδαγωγικό και παιδευτικό τους ρόλο και ασπάστηκαν τον κακώς εννοούμενο συνδικαλισμό όποιας παράταξης κι όποιας ιδεολογίας (δεν έχει σημασία… ίδιες σκοπιμότητες εξυπηρετούν)! Και μου αρέσει που έβαλαν και θέμα για την παιδεία, την εκπαίδευση και την… παίδευση το καλοκαίρι στις πανελλήνιες! Κι όχι απλά έβαλαν αλλά απαίτησαν (όπως φάνηκε κι από τα αποτελέσματα) συγκεκριμένα πράγματα που έπρεπε οι μαθητές να γράψουν για κάτι που ούτε τους εκφράζει, ούτε τους συγκινεί! Γιατί, ως γνωστόν, κάθε άποψη είναι δεκτή αρκεί να είναι σαν αυτές που προτείνονται…!

Αυτά για την ώρα! Περιμένω αντιδράσεις προς την σωστή κατεύθυνση! Errare humanum est (το να κάνεις λάθος είναι ανθρώπινο)… αρκεί να το καταλαβαίνουμε και να το διορθώνουμε γιατί, ως γνωστόν ,το δίς εξαμαρτείν ουκ ανδρός σοφού το πολλάκις δε άστα να πάνε… Είδωμεν λοιπόν, μέχρι τότε ας συνεχίσουμε, όσοι ρομαντικοί, να προβληματιζόμαστ … δεν κάνει κακό!

* Ο Γιώργος Δ. Φούκας είναι Φιλόλογος

Το όνομά σας:
Το email σας:
Θέμα:
Σχόλιο: (μέχρι 1000 χαρακτήρες)


Προσφατα

06.07.18 | Μοιρολατρία και τυχαιότητα*

Γινόμαστε ό,τι θέλομε ή ό,τι είναι γραφτό μας; Ο Πυθαγόρας πρόσεξε την κυκλική κίνηση των πλανητών...

20.06.18 | Δικαιώματα επιβατών, υπεραστικό ΚΤΕΛ και...

Πρόσφατα χρησιμοποίησα το υπεραστικό ΚΤΕΛ για την επιστροφή μου στα Ιωάννινα από την Αθήνα. Για...

17.05.18 | Τοπική Αυτοδιοίκηση και Απλή Αναλογική

Την προηγούμενη βδομάδα έγινε έκτακτο δημοτικό συμβούλιο με θέμα το σχέδιο νόμου Κλεισθένης 1 για...

24.02.18 | Με τη δέσμευση να ζητήσουν συγνώμη

Αξιότιμε Πρόεδρε, αξιότιμα μέλη της Διοικητικής επιτροπής και του Διοικητικού συμβουλίου,

16.01.18 | Τρεις κρίσιμες ερωτήσεις για τους...

Στο παρόν άρθρο θα καταβληθεί μία προσπάθεια να απαντηθούν τρία κρίσιμα ερωτήματα σχετικά με την...

05.12.17 | Μπάχαλο η Δημοκρατία;

Μπάχαλο η απλή αναλογική για τον κ. Χατζηδάκη, ακυβερνησία για τον κ. Πατούλη, δικτατορία των...

25.09.17 | Παιχνίδι

Διάβαζα προ καιρού μια θαυμάσια ανάρτηση του καθηγητή Χ.Μασσαλά για το παιχνίδι. Ερέθισμα για να...

08.07.17 | Γραφή και Τιμωρία

Έγκλημα και Τιμωρία ήταν ο τίτλος του Ντοστογιέφσκι. Ε, η γραφή, φαίνεται, είναι έγκλημα.