Σάββατο, 8 Ιουλίου 2017
|
ΔΗΜΗΤΡΗ Α. ΣΙΔΕΤΗ*

Γραφή και Τιμωρία

Έγκλημα και Τιμωρία ήταν ο τίτλος του Ντοστογιέφσκι. Ε, η γραφή, φαίνεται, είναι έγκλημα.

Χάνεται στις χιλιετηρίδες η γραφική παράσταση των ανθρώπινων σκέψεων, με σκαλίσματα στους τοίχους σπηλαίων. Βαθμιαία, η γραφική παράσταση εξελίχθηκε σε γραφή. Αρχικά, ήταν συμβολική γραπτή παράσταση εννοιών, όπως τα Αιγυπτιακά ιερογλυφικά, σήμερα τα Κινεζικά γράμματα και σε μας τα σύμβολα αριθμών, φυσικοχημικών μονάδων και μεγεθών, μουσικής κλπ. Αυτή η γραφή έχει ένα μεγάλο πλεονέκτημα: Διαβάζεται και από κείνους που δεν γνωρίζουν τη γλώσσα. Το μειονέκτημα είναι ότι οι ανθρώπινες έννοιες είναι τόσο πολλές που κανένας δεν μπορεί να μάθει αντίστοιχο αριθμό συμβόλων. Ακολούθησε η συλλαβική γραφή, όπου κάθε γραπτό σύμβολο παρίστανε μια συλλαβή. Τέτοιες, φαίνεται, ήταν οι γραφές που πρωτοεμφανίσθηκαν στον Ελληνικό χώρο, η Μινωική γραφή, η γραμμική Α και η γραμμική Β. Δεν έχουν αποκωδικοποιηθεί πλήρως ακόμη. Από τις λίγες ενδείξεις που υπάρχουν φαίνεται πως παρίσταναν κάποιου είδους ελληνική γλώσσα. Τελικά ήλθε η αλφαβητική γραφή, όπου τα γράμματα συμβόλιζαν στοιχειώδεις προφορικούς φθόγγους.

Στη Ελλάδα η εμφάνιση και εξέλιξη της γραφής συνδέεται με τα ονόματα 3 μυθικών προσώπων, Προμηθέα, Κάδμου και Παλαμήδη. Φυσικά η «ανακάλυψη» της γραφής δεν έγινε σε μία στιγμή, αλλά εξελίχθηκε με τους αιώνες. Από τον Ησίοδο μαθαίνομε, ο Προμηθέας, μαζί με την υπόλοιπη Γνώση, χάρισε στους ανθρώπους και τη γραφή. Λέγεται πως ο μυθολογικός πατέρας του, ο Ιαπετός, ήταν ο Ιάφεθ, του Νώε γιος, που κατά τη Γραφή ήλθε στην Ευρώπη. Κι έχω συνδέσει τον Κατακλυσμό με τη μεγάλη έκρηξη της Σαντορίνης (Απλά, 2006). Φυσικά, αυτά είναι περισσότερο επιστημονική φαντασία παρά επιστημονική υπόθεση, ωστόσο μπορούν να αντικατοπτρίζουν τα συναισθήματα που ταιριάζουν στον Προμηθέα με την περίοδο των βεβαιωμένων μεγάλων γεωλογικών ανακατατάξεων στον τόπο μας, την Τιτανομαχία, Γιγαντομαχία, τους Εκατόγχειρες κλπ τρομακτικά τέρατα. Ο Προμηθέας ήταν πάντοτε προστάτης των ανθρώπων. Όχι για όλους όμως, όπως θα δούμε.

Ο Κάδμος ήταν Φοίνικας, Σύρος. Αναζητώντας την αδελφή του την Ευρώπη, έφερε στην Ελλάδα μεταξύ άλλων, τα φοινικικά γράμματα, που ήταν σύμβολα φωνημάτων (φθόγγων), μαζί με τα ονόματά τους. Τα ονόματα περισώθηκαν ως σήμερα τόσο στο Ελληνικό αλφάβητο όσο και στους διαδόχους του Φοινικικού αλφαβήτου, όπως είναι το Εβραϊκό. Άλφα (εβραϊκά Aleph)=βόδι (μεγάλο ζώο, εΛάΦι, εΛέΦας). Βήτα (Beth)=σπίτι. Γάμμα (Gimel)=γκαμήλα. Daleth (Δέλτα)=τριγωνική πύλη, όπως η πύλη εξόδου των ποταμών στη θάλασσα, Δέλτα του Νείλου, του Φαλήρου)…Ιώτα (Yod)=Ιούδας κλπ. Τα γράμματα του φοινικικού αλφαβήτου όμως δεν επαρκούσαν για τις ανάγκες της Ελληνικής γλώσσας, ιδίως δεν είχαν φωνήεντα, ενώ είχαν και σύμβολα για τα οποία δεν υπήρχαν αντίστοιχοι Ελληνικοί φθόγγοι. Στον υπερπολυτελή γάμο του αλαζονικού Κάδμου, με ορχήστρα τις εννέα μούσες, οι προσκεκλημένοι θεοί πρόσφεραν δώρο ένα καταραμένο περιδέραιο που έφερνε δυστυχία στον κάτοχό του.

Ο Παλαμήδης ήταν εκείνος που πρόσθεσε 5-11 γράμματα στο Καδμικό αλφάβητο. Ανάμεσά τους φωνήεντα με Ελληνικά ονόματα (Ε-ψιλόν, Υ-ψιλόν, Ο-μικρόν, Ω-μέγα). Η μεγαλοφυής ανακάλυψή του ήταν ότι αντιστοίχισε κάθε φθόγγο με ένα γράμμα και κάθε γράμμα με ένα φθόγγο: Έγινε η γραφή το αναγκαίο και ικανό όργανο για γραπτή παράσταση της Ελληνικής γλώσσας. Ο Παλαμήδης είναι ο λιγότερο γνωστός από τους μυθολογικούς ήρωες, ο σοφότερος ευεργέτης της ανθρωπότητας μετά τον Προμηθέα, γιος του Ναύπλιου, ο ευφυέστερος ήρωας του Τρωικού πολέμου. Ο Οδυσσέας, προτιμούσε να μείνει στο παλατάκι του. Παράστησε τον τρελό σέρνοντας το άροτρο και σπέρνοντας αλάτι. Ο Παλαμήδης όμως έβαλε το μωρό του μπροστά στο άροτρο κι ο Οδυσσέας αναγκάστηκε να το αποφύγει αποκαλύπτοντας έτσι ότι είχε τα λογικά του. Κατασκεύασε ο Παλαμήδης μια άυλη μεταβίβαση μηνυμάτων με τις φρυκτωρίες, φωτιές που άναβαν σε κορυφές ορατές από τη μια στην άλλη. Στην κυρίως Ελλάδα έμαθαν το θρίαμβο των Ελλήνων πάνω στους Τρώες, πριν επιστρέψει ο πρώτος στρατιώτης στον τόπο του. Επιπλέον επινόησε την αλφαβητική γραφή, τους αριθμούς, τους πεσσούς και τους κύβους, τα μέτρα και τα σταθμά, τον άβακα, τα νομίσματα και την υποδιαίρεση του χρόνου. Στην Τροία ξέμειναν από τρόφιμα. Έστειλαν τον Οδυσσέα να βρει, αλλά γύρισε άπρακτος. Πήγε ο Παλαμήδης και γύρισε με πολλά φορτώματα. Έκανε παρέα με το Θερσίτη. Ήταν αυτός ο πιο δύσμορφος από τους αγωνιστές, παρακατιανός, τόλμησε να αντιμιλήσει στους μεγάλους και τον σκότωσε ο Αχιλλέας. Κι ο σώφρων Παλαμήδης παρακίνησε τους Έλληνες να εγκαταλείψουν τον κατακτητικό ανθρωποκτόνο πόλεμο και να γυρίσουν στα σπίτια τους. Ο Οδυσσέας του το χρωστούσε. Φόρτωσε σ΄ έναν αιχμάλωτο μια επιστολή δήθεν του Πριάμου προς τον Παλαμήδη (δηλαδή γραφή υπήρχε ήδη), τον άφησε ελεύθερο κι έστειλε ανθρώπους να τον σκοτώσουν βρίσκοντας πάνω του την επιστολή. Παράλληλα έθαψε χρυσάφι στη σκηνή του Παλαμήδη. Με αυτές τις κατηγορίες, η κλίκα των ηρώων, Αγαμέμνων, Οδυσσέας και Σία τον καταδίκασαν αναπολόγητο για εσχάτη προδοσία και τον εκτέλεσαν με λιθοβολισμό.

Για οποιαδήποτε κρατούσα κατάσταση το μεγαλύτερο έγκλημα είναι η αμφισβήτησή της. Είναι ύβρις. Πριν από την έργω αμφισβήτησή της, το ισχυρότερο όπλο είναι η γραφή. Οι φωνές, ακόμη και από συλλαλητήριο, είναι έπεα πτερόεντα. Η γραφή είναι διαχρονική, scipta manent, γι΄ αυτό μετράει. Και τιμωρείται ως έγκλημα διαχρονικά. Ο Προμηθέας, αμφισβητίας των θεών, τιμωρήθηκε σκληρά κι ο Ησίοδος καταδικάζει αυτό τον προδότη της τάξης του. Έπρεπε να έλθει η Δημοκρατία και ο Αισχύλος για να αποδοθούν στον τιτάνα οι πρέπουσες τιμές. Ο Κάδμος τιμωρήθηκε για την ύβρη του πολυτελή γάμου του για πολλές γενιές, ως τον τραγικό Οιδίποδα και τα παιδιά του. Ο Παλαμήδης όχι μόνο δολοφονήθηκε, αλλά και καταδικάστηκε με λήθη από την κρατούσα τάξη. Ως σήμερα. Δεν τον αναφέρει ο Όμηρος στην Ιλιάδα. Από άλλες πηγές τον ξέρομε. Με τη θεμελιώδη αρχή της Ελληνικής αλφαβητικής γραφής, οι πολίτες μπορούσαν όχι μόνο να διαβάζουν τους νόμους των κρατούντων, αλλά και να εκφράζουν γραπτά τις θέσεις τους. Όταν παράκμασε η δημοκρατία στην Ελλάδα, ιδίως μετά την ήττα στη Χαιρώνεια, υποχώρησε η αρχή της γραφής του Παλαμήδη. Η γλώσσα εξελισσόταν, αλλά δεν την ακολουθούσε η γραφή. Σήμερα, όταν για ένα φθόγγο έχομε πολλαπλούς τρόπους να τον παραστήσουμε γραπτά [π.χ. για το φθόγγο Ι, έχομε τα Η,(ῌ),Ι,Υ,ΕΙ,ΟΙ,ΥΙ], διαβάζομε άνετα, αλλά η «ορθή» γραφή δεν είναι δυνατό να επιτευχθεί από σχεδόν κανένα. Η πρόταση να αποκατασταθεί η αρχή της Ελληνικής αλφαβητικής γραφής στη σύγχρονη εκδοχή της γλώσσας μας αντιμετωπίζεται σχεδόν σαν προδοσία. Η ποινή του Παλαμήδη δεν έχει λήξει.


* Ο κ. Δημ. Α. Σιδερής είναι ομ. καθηγητής καρδιολογίας

Το όνομά σας:
Το email σας:
Θέμα:
Σχόλιο: (μέχρι 1000 χαρακτήρες)


Προσφατα

25.09.17 | Παιχνίδι

Διάβαζα προ καιρού μια θαυμάσια ανάρτηση του καθηγητή Χ.Μασσαλά για το παιχνίδι. Ερέθισμα για να...

01.07.17 | Θα γίνω τρομοκράτης

Μιας ζωής κόποι. Αγόρασα, πολύ περήφανος, το ωραίο διαμέρισμά μου χωρίς να πάρω δάνειο από κανένα....

01.07.17 | Πανελλήνιες εξετάσεις 2017

Πριν από λίγες μέρες, για άλλη μια χρονιά τελείωσαν οι Πανελλήνιες εξετάσεις και κάποιες χιλιάδες...

24.06.17 | Λογομαχία τετραπόδων

Η αναλογία ήταν πάντοτε ένας τρόπος για να κατανοηθούν δυσνόητα πράγματα. Έχει περιορισμούς, που...

21.03.17 | Ας δούμε τον κόσμο με τα μάτια της ποίησης

Αν ένας ποιητής μπορούσε να πει με ακρίβεια τι γράφει, γιατί γράφει και τι είναι αυτό που τον κάνει...

17.02.17 | Η ΑΕΠΙ, τα πνευματικά δικαιώματα και η...

Με αφορμή την εναρμόνιση της Ελληνικής νομοθεσίας με την οδηγία 2014/26 της Ευρωπαϊκής Ένωσης και...

10.02.17 | Ασπιρίνες στον καρκινοπαθή…

Μεγάλη η συζήτηση στο πρόσφατο Δημοτικό Συμβούλιο για την απόφαση της Δημοτικής αρχής να επιδοτήσει...

18.11.16 | Νέα δομή στήριξης παιδιού και οικογένειας...

Το Σεπτέμβριο 2016 ξεκίνησε τη λειτουργία του στα Ιωάννινα το 9ο κατά σειρά Κέντρο Στήριξης Παιδιού...