Περίπτωση δεύτερη: Δύο συνέταιροι με μαγαζί στην Ανατολή περιέγραφαν πώς ο Δεκέμβρης ήταν δύσκολος, ο Γενάρης επίσης και ότι το πρώτο δεκαήμερο του Φλεβάρη θα έχουν πρόβλημα με τη ρευστότητά τους. Αναφέρω αυτά τα δύο παραδείγματα γιατί περιλαμβάνουν μια κρίσιμη ποιοτική διαφορά. Εδώ και δέκα χρόνια όλοι μιλάνε για κρίση. Είναι όμως η πρώτη φορά που πολλοί μιλάνε ανοιχτά και συγκεκριμένα. Δεν σου λένε «δυσκολεύεται ο κόσμος». Σου λένε: «έχω πρόβλημα ρευστότητας αν δεν πάω καλά μέχρι 20 του μηνός. Το Δεκέμβρη ψώνισαν στο μαγαζί 100 λιγότεροι».

Στην Ελλάδα όλα φθάνουν πιο αργά και με το δικό τους τρόπο. Η κρίση για την οποία ακούγαμε αφορά πλέον και τη χώρα μας. Δεν έχει τα χαρακτηριστικά του αμερικανικού προβλήματος, αλλά είναι πρόβλημα. Όταν τα πράγματα δεν πάνε καλά πουθενά, δεν γίνεται να πάνε καλά μόνο στην Ελλάδα, μια χώρα έτσι κι αλλιώς προβληματική. Το ίδιο συμβαίνει και με τα Γιάννενα σε σχέση με την Αθήνα. Η κρίση προς το παρόν έμοιαζε τηλεοπτική, σαν να ήταν του Παπανδρέου και του Μπαρόζο. Δεν είναι δυνατόν να έχει πρόβλημα στους λογαριασμούς του ο πρωθυπουργός και η Ήπειρος, η φτωχότερη ελληνική περιοχή να τη γλιτώνει επειδή (όπως λένε δεξιά και αριστερά) έχει πολλούς δημοσίους υπαλλήλους.

Το επόμενο διάστημα θα είναι δύσκολο. Μαζί με την κρίση θα φθάσει και η στιγμή στην οποία θα πρέπει να αντιδράσουμε σε αυτή. Και δεν έχω ακούσει μια συμβουλή της προκοπής για το πώς μπορείς να ανταπεξέλθεις. Μόνο ένα γενικόλογο ευχολόγιο. Να ελπίσουμε λέει, να βγούμε καλύτεροι εμείς οι Έλληνες από το μάθημα που παίρνουμε. Κανείς δεν θα βελτιωθεί με μαγικό τρόπο επειδή πάλεψε ο διπλανός. Το πώς παλεύουμε μια κρίση δεν έχει να κάνει μόνο με το μέγεθος της θυσίας που αναλαμβάνουμε. Έχει, ιδίως αυτή τη στιγμή, με τη συναίσθηση της κοινωνικής μας ευθύνης.

Οι Έλληνες χειρίζονται τα χρήματά τους με τον ίδιο παράδοξο τρόπο που χειρίζονται τις υποθέσεις τους. Αποσπασματικά με λύσεις της στιγμής, με πατέντες και αυτοσχεδιασμούς. Δάνεια χωρίς επίγνωση των όρων τους. Αντιφατικές αγορές με σπατάλη στα ασήμαντα και οικονομία στα απαραίτητα. Είναι μια πρώτης τάξεως ευκαιρία εδώ και τώρα να οργανώσουμε τα νοικοκυριά μας με ορθολογικό τρόπο και αίσθηση ευθύνης. Αν βάλουμε τάξη μέσα στο σπίτι μας, η κρίση θα μας βρει πιο έτοιμους, πιο κατασταλαγμένους, αλλά και παρόντες στην αγορά εκεί δηλαδή που μας χρειάζονται άλλοι συμπολίτες ως καταναλωτές. Με το φόβο μόνο θα φοβόμαστε. Με τον προγραμματισμό, την οργάνωση και τη προσήλωση θα βοηθήσουμε εμάς και τους διπλανούς μας.