Τρίτη, 19 Δεκεμβρίου 2017
|
Του Απόστολου Κατσίκη*

Μικρές ιστορίες

«Λοιπόν, φτάσαμε και είμαστε σε θέση να ορθώσουμε τη σημαία μας στον γεωγραφικό Νότιο Πόλο … ευχαριστούμε το Θεό», μπόρεσε μετά βίας να αρθρώσει, απευθυνόμενος στους κατάκοπους συντρόφους του ο νορβηγός εξερευνητής Ρόαλντ Αμούνδσεν, καρφώνοντας τη σημαία της πατρίδας του στο νοτιότερο άκρο του πλανήτη μας. Το ημερολόγιο έδειχνε 14 Δεκεμβρίου του 1911 και τα επιστημονικά όργανα που είχε μαζί του 90◦ νότιο γεωγραφικό πλάτος, ο απόλυτος Νότος! Αυτήν την ημέρα και σ’ αυτόν τον ακραίο, αφιλόξενο τόπο ο Αμούνδσεν κατέκτησε τον τίτλο του «πορθητή» του Νοτίου Πόλου.








Λίγες μέρες αργότερα, στις 17 Ιανουαρίου του 1912, έπειτα από αφάνταστες ταλαιπωρίες, έφτασε στο ίδιο σημείο μια άλλη ομάδα επίδοξων κατακτητών του νοτιότερου άκρου της γης, η ομάδα του Άγγλου Ρόμπερτ Σκοτ. Εκεί, αντί της δόξας και της επιβράβευσης τόσων κόπων και θυσιών τους περίμενε η απόλυτη απογοήτευση. Ακριβώς στο νοητό σημείο του άξονα της Γης, μια νορβηγική σημαία συμβόλιζε την πρωτιά του αντιπάλου. Στον αδυσώπητο και έξω από κάθε συνηθισμένο όριο αγώνα δρόμου για την κατάκτηση του Ν. Πόλου, ο Ρόαλντ Αμούνδσεν είχε νικήσει. Ο ανταγωνιστής του Ρόμπερτ Σκοτ, θανάσιμα απογοητευμένος, έμπηξε την αγγλική σημαία λίγο πιο πέρα από την νορβηγική ψελλίζοντας «το χειρότερο συνέβη … όλα τα όνειρά μας χάθηκαν…Μεγαλοδύναμε!! Αυτό είναι ένα απαίσιο και φοβερό για μας μέρος, να έχουμε κοπιάσει τόσο για να φτάσουμε εδώ χωρίς την ανταμοιβή της πρωτιάς».
Αυτός ήταν ο επίλογος σε μια από τις θρυλικότερες κούρσες της παγκόσμιας ιστορίας, του ανταγωνισμού δύο εξερευνητών για την κατάκτηση της Ανταρκτικής, με τον έναν να αποθεώνεται και τον άλλο να συνθλίβεται ψυχολογικά και να θάβεται κυριολεκτικά κάτω από τους πάγους που πήγε να δαμάσει. Οι Αμούνδσεν και Σκοτ, οι πρωταγωνιστές της σημερινής μας ιστορίας, υπήρξαν οι τελευταίοι επώνυμοι που προστέθηκαν στον μακρύ κύκλο των ηρωικών εξερευνητών του πλανήτη μας.
Ο Ρόαλντ Αμούνδσεν γεννιέται στις 16 Ιουλίου 1872 στο Borge (κοντά στο Όσλο) της Νορβηγίας ως ο τέταρτος γιός μιας οικογένειας ναυτικών και πλοιοκτητών. Ο Ρόαλντ ανατρέφεται σε αστικό περιβάλλον, προοριζόμενος να σπουδάσει Ιατρική. Τα εφηβικά του χρόνια όμως είναι γεμάτα από ιστορίες για ταξίδια σε απρόσιτες περιοχές του πλανήτη και με τα ηρωικά επιτεύγματα θαλασσοπόρων και εξερευνητών. Ο άθλος του συμπατριώτη του  Νάνσεν να διασχίσει τη Γροιλανδία (1888) και η δόξα που συνόδευσε το κατόρθωμά του σφραγίζει τη ζωή του Ρόαλντ: συνειδητοποιεί ότι θα γινόταν θαλασσοπόρος και εξερευνητής! Στα 21 του χρόνια εγκαταλείπει την Ιατρική για να αφιερωθεί ολοκληρωτικά στις εξερευνήσεις.
Έκτοτε, ταξιδεύει συνεχώς, ιδίως στις αφιλόξενες αρκτικές περιοχές, υλοποιώντας τα σχέδιά του για εξερευνήσεις απρόσιτων τμημάτων της Γης. Η πρώτη μεγάλη του επιτυχία ήταν ο διάπλους του αποκαλούμενου Βορειοδυτικού  Περάσματος του Καναδά μεταξύ Ατλαντικού και Ειρηνικού Ωκεανού το 1906. Ο Αμούνδσεν δεν ήταν πλέον μόνο διάσημος ως εξερευνητής αλλά και λαϊκός ήρωας! Επόμενος στόχος, η κατάκτηση του Β. Πόλου. Τον προλαβαίνει όμως ο  Αμερικανός Ρόμπερτ Πίρι (Απρίλιος του 1909). Δεν απέμενε πια για τον φιλόδοξο Νορβηγό παρά η επίτευξη ενός και μοναδικού στόχου: να πατήσει πρώτος το Νότιο Πόλο, το τελευταίο απόρθητο σημείο της Γης.
Ο Αμούνδσεν υπήρξε άνθρωπος οργανωτικός και μεθοδικός. Για την κατάκτηση του Ν. Πόλου δεν άφησε τίποτε στην τύχη, πήρε μαζί του σκληροτράχηλους άντρες, 97 σκυλιά Γροιλανδίας και όλη την εμπειρία στην επιβίωση σε πολικό περιβάλλον που είχε αποκομίσει από προηγούμενες αποστολές. Το 1910, με το πλοίο Fram ξεκινά για τον Ν. Πόλο. Στις 14 Ιανουαρίου 1911 το πλοίο φθάνει στις ακτές της Ανταρκτικής, όπου η ομάδα παραμένει προετοιμαζόμενη μέχρι τον Οκτώβριο. Τότε ο Αμούνδσεν και οι σύντροφοί του ξεκινούν με έλκηθρα ένα περιπετειώδες ταξίδι προς τη δόξα ή ίσως και το θάνατο. Το ταξίδι πήρε μυθιστορηματική και συνάμα μελοδραματική μορφή από το γεγονός ότι ο Αμούνδσεν δεν είχε να ανταγωνιστεί μόνο τις ακραίες καιρικές συνθήκες, αλλά και τον βρετανό συνάδελφό του Ρόμπερτ Σκοτ, ο οποίος είχε αποδοθεί σε αγώνα δρόμου για να φτάσει πρώτος στο νοτιότερο άκρο της Γης! Αυτό δεν είχε συμβεί ποτέ σε καμία άλλη εξερευνητική προσπάθεια και έμελλε να έχει τραγικές συνέπειες. Έτσι η εξερευνητική και επιστημονική πορεία στις αχανείς εκτάσεις της Ανταρκτικής κατέληξε συγκυριακά σε μορφή «αναγκαστικής» και αδυσώπητης μονομαχίας!
Στις τρείς το μεσημέρι, στις 14 Δεκεμβρίου 1911, ο στόχος της ομάδας Αμούνδσεν είχε επιτευχθεί. Ο Ν. Πόλος είχε κατακτηθεί! Αφού άφησαν στημένη τη νορβηγική σημαία, μια μικρή σκηνή αλλά και μια επιστολή που μαρτυρούσε το κατόρθωμά τους, ξεκίνησαν το ταξίδι της επιστροφής προς το πλοίο τους «Fram», στο οποίο έφτασαν τον Ιανουάριο του 1912, 99 ημέρες και 2.900 χιλιόμετρα μετά την αναχώρησή τους.
Ο επίσης διεκδικητής του τίτλου του κατακτητή του Ν. Πόλου, Ρόμπερτ Σκοτ γεννήθηκε στις 6 Ιουνίου 1868 στο Στόουκ Ντάμερελ της Αγγλίας. Σε ηλικία 13 ετών άρχισε τη ναυτική σταδιοδρομία του ως δόκιμος. Γρήγορα αναρριχάται στο βαθμό του πλοιάρχου. Το πάθος του όμως ήταν η εξερεύνηση άγνωστων περιοχών. Η ευκαιρία–πρόκληση έρχεται το 1902 όταν του ανατίθεται η αρχηγία της αποστολής προς εξερεύνηση της Ανταρκτικής. Το μακρύ ταξίδι στην παγωμένη ήπειρο οδήγησε την αποστολή περίπου 530 μίλια από τον Πόλο. Ήταν οι πρώτοι που πλησίασαν τόσο πολύ στο Ν. Πόλο. Έπρεπε να περάσουν αρκετά χρόνια για να επιχειρήσει ο Σκοτ εκ νέου την κατάκτηση του στόχου του. Το 1911 μια νέα «αποστολή Σκοτ» ξεκινά την πορεία προς το νοτιότατο άκρο της Γης.
Η επιλεγμένη ομάδα του Σκοτ, ακολουθώντας τελείως διαφορετικό δρομολόγιο από αυτό του Αμούνδσεν,  φθάνει στον Πόλο στις 17 Ιανουαρίου του 1912. Αλλά ήταν πλέον πολύ αργά για να θριαμβολογήσουν. Αντικρύζοντας καρφωμένη τη νορβηγική σημαία  διαπιστώνουν ότι ο Αμούνδσεν είχε φτάσει πρώτος, πέντε εβδομάδες νωρίτερα. Η οδύνη του Σκοτ περιγράφεται στο ημερολόγιό του: «…οι Νορβηγοί μάς πρόλαβαν και έφτασαν πρώτοι στον Πόλο. Είναι τρομερή η απογοήτευση». Όμως η πραγματική οδύσσεια για τον Σκοτ και τους άντρες του μόλις άρχιζε. Κατά την επιστροφή τους προς την ακτή ένας, ένας οι σύντροφοι του Σκοτ πεθαίνουν. Τελικά στις 19 Μαρτίου και μόλις 18 χλμ. μακριά από τον σταθμό ανεφοδιασμού και τη σωτηρία, οι αποκαμωμένοι τρείς επιζήσαντες κατασκηνώνουν για τις τελευταίες δέκα ημέρες τις ζωής τους. Στις 29 Μαρτίου ο Σκοτ έγραψε στο ημερολόγιό του: «τελευταία καταχώρηση. Για το όνομα του Θεού φροντίστε τους ανθρώπους μας». Το τέλος είχε έλθει… Μετά από επτά μήνες, στις 12 Νοεμβρίου 1912, μια ομάδα έρευνας ανακάλυψε τις σορούς του Σκοτ και των δύο συντρόφων του και ανέκτησε τα αρχεία τους. Ένα απλό μνημείο από πέτρες και ένας σταυρός στο σημείο του τέλους, παραπέμπουν μέχρι σήμερα στον ηρωισμό και τη θυσία των πρωτοπόρων εξερευνητών.
Σε αντίθεση με τον Σκοτ, ο Αμούνδσεν, ο μεγάλος νορβηγός εξερευνητής έζησε αρκετά για να απολαύσει τη δόξα αλλά και να ικανοποιήσει το πάθος του για την περιπέτεια. Τα επόμενα χρόνια συνεχίζει τις εξερευνήσεις και αφιερώνεται με πάθος στην αεροπλοΐα. Το τέλος του δεν μπορούσε παρά να είναι ανάλογο της περιπετειώδους ζωής του και έκφραση της ιδιοσυγκρασίας του: ο Αμούνδσεν σκοτώθηκε στις 21 Ιουνίου 1928, σε ηλικία 56 ετών, ενώ πέταγε σε μια αποστολή διάσωσης του φίλου του Ιταλού  Νομπίλε, του οποίου το αερόπλοιο είχε συντριβεί ενώ επέστρεφε από τον Βόρειο Πόλο. Η σορός του δεν βρέθηκε ποτέ.
Το δράμα που παίχτηκε στις εσχατιές της Γης στις αρχές του 20ού αι. έκλεισε τη μακρόχρονη περίοδο των ανακαλύψεων αναδεικνύοντας συγχρόνως τον ηρωισμό, την αυταπάρνηση, τη σιδερένια θέληση και την προσήλωση σε αξίες και ιδανικά αλλά και το ήθος των κεντρικών προσώπων της σημερινής μας ιστορίας. «Αν ζούσαμε, θα είχα να διηγηθώ μια ιστορία θάρρους, αντοχής και κουράγιου των συντρόφων μου, η οποία θα ενέπνεε την καρδιά κάθε Άγγλου. Αυτές οι πρόχειρες σημειώσεις και τα νεκρά κορμιά μας θα πρέπει να διηγηθούν την ιστορία…», ήταν οι τελευταίες σκέψεις του Σκοτ, όπως αποτυπώθηκαν στο ημερολόγιό του. «Θα προτιμούσα να είχα στερηθεί οποιαδήποτε τιμή ή χρήματα, αν έτσι θα μπορούσα να είχα σώσει τον Σκοτ από το φοβερό του θάνατο...», δήλωσε ο Αμούνδσεν στην είδηση των λεπτομερειών του θανάτου του Σκοτ.

* Ο Απόστολος Ν. Κατσίκης είναι Ομ. Καθηγητής Πανεπιστημίου Ιωαννίνων

Το όνομά σας:
Το email σας:
Θέμα:
Σχόλιο: (μέχρι 1000 χαρακτήρες)


Προσφατα

24.05.18 | Βλάχοι λεγεωνάριοι κρατούμενοι των Ναζί
22.05.18 | Άνθρωποι των «Γραμμάτων»

Το 1647, o γεννημένος στα Γιάννενα (1616) επιχειρηματίας Νικόλαος Γλυκύς αποφάσισε να μετοικήσει...

17.05.18 | Η άφιξη του πρίγκιπα στα Ιωάννινα πριν 96...

ΜΕ ΑΦΟΡΜΗ την επίσκεψη του πρίγκιπα Καρόλου στην Ελλάδα την περασμένη εβδομάδα, θα σχολιάσω σήμερα...

02.05.18 | Το τέλος της ζωής είναι συνέχεια της ίδιας...

Ευθανασία, λέξη ελληνική, σημαίνει καλός θάνατος. Τι σημαίνει όμως καλός θάνατος; Και πότε έρχεται;...

24.04.18 | Καντ, ο φιλόσοφος (και) της Γεωγραφίας

Τις τελευταίες δεκαετίες του 18ου αι., κάθε μεσημέρι ακριβώς στις 3.30, η πόρτα ενός μεσοαστικού...

24.03.18 | Το Ολοκαύτωμα και η εκτόπιση των Γιαννιωτών...

Το Ολοκαύτωμα αποτέλεσε την καθοριστική έκφραση του Ναζισμού, αλλά και το χαρακτηριστικό γνώρισμα...

13.03.18 | Αλβέρτος Αϊνστάιν

«Η φαντασία είναι πιο σημαντική από τη γνώση. Η γνώση είναι περιορισμένη. Η φαντασία περικυκλώνει...

21.11.17 | Τυφλό κορίτσι σ' οδηγάει, παιδί του...

ΜΙΚΡΕΣ ΙΣΤΟΡΙΕΣ - ΑΝΘΡΩΠΟΙ ΤΗΣ ΤΕΧΝΗΣ