Σάββατο, 2 Ιουνίου 2018
|
ΓΕΩΡΓΙΑ ΣΚΟΠΟΥΛΗ

Μια συζήτηση περί του ανθρώπινου εγκέφαλου

«Δεν είναι δοχείο να το γεμίσεις, αλλά φωτιά να την ανάψεις». Αυτή η ρήση του Πλούταρχου είναι η φράση, που συμπυκνώνει το μήνυμα του Διεπιστημονικού Συμποσίου με τίτλο «Πως μαθαίνει ο εγκέφαλος», οι εργασίες του οποίου ξεκίνησαν χθες και συνεχίζονται σήμερα και αύριο στην Αίθουσα Λόγου και Τέχνης του πανεπιστημίου Ιωαννίνων.

Λίγες ώρες πριν την έναρξη του Διεπιστημονικού Συμποσίου, που αποτελεί την «εμπλουτισμένη έκδοση» αντίστοιχης ημερίδας με τον ίδιο τίτλο, που πραγματοποιήθηκε πριν λίγους μήνες, ο Γιάνης Δημολιάτης, συντονιστής του Συμποσίου, μίλησε στον Η.Α. για το εξαιρετικά ενδιαφέρον θέμα, αλλά και τη σχέση του με ζητήματα, όπως η εκπαίδευση ή ακόμη και η κρίση που περνά η χώρα. Ενδεικτικό του ενδιαφέροντος είναι ότι ήδη προετοιμάζεται το 2ο Συμπόσιο, που θα γίνει πιθανότατα στη Θεσσαλονίκη.

 

Ποιος ήταν ο λόγος που αποφασίσατε να «επεκτείνετε» την ημερίδα του περασμένου Νοέμβριου και να προχωρήσετε στη διοργάνωση ενός Συμποσίου με πολύ περισσότερες θεματικές ενότητες;

 

H αλήθεια είναι ότι τότε θέλαμε να κάνομε ένα πλήρες συμπόσιο, γεμάτο όπως τώρα. Όμως, το μόνο που προλαβαίναμε να εντάξομε στο γιορτασμό των 40 χρόνων της Ιατρικής Σχολής, ήταν η ημερίδα «Πώς Μαθαίνει ο Εγκέφαλος;», στις 29 Νοεμβρίου 2017, με προσκαλεσμένους δύο συναδέλφους του πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, τον καθηγητή Ανατομικής Αλέξανδρο Άγιο και την καθηγήτρια Ψυχολογίας Μαρία Κάτσιου-Ζαφρανά. Η εκδήλωση αναρτήθηκε στο YouTube και την έχουν επισκεφτεί πάνω από 2.300 άτομα (https://www.youtube.com/channel/UC_JRXmPdr3wWnh22DTwzmcA).

Χαρακτηριστικό της ήταν η απροσδόκητα μεγάλη ζήτηση, όλες οι διαθέσιμες θέσεις καλύφθηκαν μέσα στην πρώτη βδομάδα. Αυτό μας ενθάρρυνε, αν όχι μας ώθησε, να διοργανώσομε το τριήμερο Διεπιστημονικό Συμπόσιο. Το είχαμε τάξει από τότε! Θα μπορούσαμε να μην εκπληρώσομε το τάμα μας; Μα το θέμα είναι τόσο μεγάλο, με τόσο μεγάλες συνέπειες, θετικές και αρνητικές (μια χώρα μπορεί να μεγαλουργήσει ή να βυθιστεί σε κρίση, ανάλογα αν απαντήσει σωστά ή λάθος το ερώτημα του Συμποσίου), που «Ούκ εά μας καθεύδειν το του Συμποσίου τρόπαιον»- και να με συγχωρήσει ο Θεμιστοκλής, που παραφράζω την περίφημη ρήση του...

Είναι τόσο μεγάλο το θέμα, που θα χρειαστούν και δυο και τρία και πολλά συμπόσια, ιδίως αν θέλομε όχι μόνο να απαντήσομε ορθά στο ερώτημα «Πώς Μαθαίνει ο Εγκέφαλος;», αλλά και ως εκπαιδευτικό σύστημα να αναπροσαρμοστούμε ορθά στην ορθή απάντηση. Ήδη το 2ο Συμπόσιο θα γίνει πιθανότατα στη Θεσσαλονίκη...

 

Υπάρχει «ορθή» και «λανθασμένη» απάντηση στο ερώτημα;

 

Εμείς οι κάποιας ηλικίας, έχομε ακουστά την παροιμία «Δάσκαλε, τα κόκαλα δικά μου, το κρέας δικό σου!», με την οποία ο πατέρας παρέδιδε το παιδί του στον δάσκαλο τον παλιό καιρό. Δηλαδή, «Ξύλο, δάσκαλε! μην το λυπάσαι, αρκεί να μην του σπάσεις κάνα κόκαλο». Αυτό έχει αλλάξει. Αλλά δεν είμαι καθόλου σίγουρος ότι αυτά, που ήδη πια σήμερα γνωρίζουν οι νευροφυσιολόγοι, για το πώς λειτουργεί ο εγκέφαλος, είναι κτήμα της εκπαιδευτικής κοινότητας, εάν η δράση των εκπαιδευτικών καθοδηγείται από το ήδη γνωστό των νευροφυσιολόγων. Ο δάσκαλος σήμερα έχει πετάξει μακριά τη βέργα του. Όμως υπάρχουν χίλιοι τρόποι να δυσκολέψεις έναν εγκέφαλο να μάθει και εκατό να τον διευκολύνεις. Η σύγχρονη νευροφυσιολογία, μέρα με την ημέρα, ανατρέπει αιώνιες «αλήθειες», που μας καθοδηγούσαν ως χτες, ως σήμερα μας επιφυλάσσει πολλές εκπλήξεις...

 

Είχατε προσκαλέσει ενδιαφερόμενους, επιστήμονες και μη, να σας αποστείλουν περιλήψεις εργασιών, θέσεων κ.λπ., οι οποίες ήδη είναι διαθέσιμες στην ιστοσελίδα http://pme.conf.uoi.gr/. Υπάρχουν «εκπλήξεις»; Κάποια ενδεχομένως πτυχή του ζητήματος, που δεν είχατε σκεφθεί πριν;

 

Απευθύναμε ανοιχτή πρόσκληση σε κάθε ενδιαφερόμενο, το μήνυμά μας έφτασε σε όσους μπόρεσε να φτάσει, από τους οποίους εκδήλωσαν ενδιαφέρον όσοι έστειλαν περίληψη, από τις οποίες θα παρουσιαστούν στο συμπόσιο όσες η Επιστημονική Επιτροπή έκρινε δεκτές.

Κάθε μία και μια έκπληξη. Την πρώτη ημέρα του Συμποσίου, η νευροψυχολόγος του πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης Ελένη Αρετούλη θα μας ξεναγήσει στο τι είναι πια σήμερα γνωστό για το πώς μαθαίνει ο εγκέφαλος.

 

Πόσο μπορεί η κατανόηση της λειτουργίας του εγκεφάλου να συμβάλει στην εκπαίδευση;

 

Όσο δεν φαντάζεστε! Επιτρέψτε μου να αντιστρέψω την ερώτησή σας: Τι άλλο εκτός από την κατανόηση της λειτουργίας του εγκεφάλου θα μπορούσε να συμβάλει στην εκπαίδευση; Στα σχολεία, στο σπίτι, στην τηλεόραση δεν εκπαιδεύομε ούτε την καρδιά, ούτε τα νεφρά, ούτε το στομάχι. Αργά ή γρήγορα, ολόκληρη η θεωρία της εκπαίδευσης δε θα είναι παρά ένα κεφάλαιο της νευροφυσιολογίας, πιθανότατα της εφαρμοσμένης νευροφυσιολογίας.

 

Τα τελευταία χρόνια γίνεται λόγος για τη βιωματική εκπαίδευση; Έχει αυτό να κάνει με τον τρόπο που μαθαίνει ο εγκέφαλος; Μαθαίνουμε καλύτερα όταν βιώνουμε κάτι;

 

«Μαθαίνομε καλύτερα όταν βιώνομε κάτι» ή «Ή βιώνομε και μαθαίνομε (ο παθός μαθός) ή δε βιώνομε και δε μαθαίνομε (ο μη παθός μη μαθός)»; Μάθατε κολύμπι χωρίς να πέσετε στο νερό; Μάθατε ποδήλατο από τα βιβλία; Μάθατε «υπολογιστή» χωρίς υπολογιστή; Θα πηγαίνατε το παιδί σας σε έναν γιατρό, που έχει περάσει όλα τα μαθήματα της σχολής του με άριστα δέκα, χωρίς να έχει πατήσει το πόδι του σε νοσοκομείο;

Ο αείμνηστος Κωνσταντίνος Γαρδίκας, σοφός καθηγητής μας της Παθολογίας στον Ευαγγελισμό, είχε γράψει: «Η Ιατρική μαθαίνεται δίπλα στο κρεβάτι του αρρώστου. Τα βιβλία μόνα είναι πνευματοκτόνα». Εκείνο το «μόνα» είναι που νομιμοποιεί τη χρήση βιβλίων, αλλά «τα βιβλία μόνα», που παπαγαλίζουν (ή αντιγράφουν) οι φοιτητές χωρίς (επαρκή) κλινικά βιώματα, παράγουν έναν πνευματοκτονημένο γιατρό, γιατρό με πτυχίο, μπορεί και με άριστα, μπορεί και με άριστα με τόνο, που στη συνέχεια θα κτονήσει έναν άρρωστο (ή πολλούς).

Αυτή η ερώτηση δεν μπορούσε καν να διατυπωθεί (δεν μπορούσε να περάσει από το μυαλό των ανθρώπων) πριν την εμφάνιση του βιβλίου, πριν την εμφάνιση της μαζικής παραγωγής του από τον Γουτεμβέργιο, που επέτρεψε την εμφάνιση του μαζικού μη βιωματικού σχολείου, όπου τα βιώματα αντικαταστάθηκαν από την παπαγάλιση βιβλίων, μα η παπαγάλιση είναι βία ανωτάτης μορφής εναντίον του ανθρώπινου εγκεφάλου...

 

Πόσο τελικά ο τρόπος μάθησης σχετίζεται με την κρίση της χώρας; Θα δοθεί απάντηση στο Συμπόσιο;

 

Μακάρι! Από την απάντησή μου στο προηγούμενο ερώτημά σας συνάγεται ότι το σχολείο μπορεί, ανεπαίσθητα και χωρίς να το πάρομε είδηση, να καταλήξει στο αντίθετό του, στο αντίθετο των καλών προθέσεων, με τις οποίες ξεκίνησε τη σταδιοδρομία του. Αρκεί να σκεφτείτε την καταστροφή του Λυκείου εξαιτίας του τρόπου (μη) μάθησης, που επιβάλουν οι πανελλήνιες εξετάσεις... Και είμαι αυτός που στο Συμπόσιο θα υποστηρίξω την κατάργησή τους ως προϋπόθεση εξόδου της χώρας από την κρίση.

 

Το θέμα των Πανελληνίων εξετάσεων, όπως και δύο ακόμη κοινωνικά θέματα που ενδιαφέρουν τον κόσμο, όπως «Πώς διδάσκει ο εγκέφαλος» και «Διατροφή και εγκέφαλος», τίθενται σε τρεις συνεδρίες στο Πνευματικό Κέντρο του δήμου. Γιατί κάνατε αυτή την επιλογή;

 

Θεωρείστε αυτές τις τρεις συνεδρίες από τις σπουδαιότερες του Συμποσίου. Η πρώτη, «Μπροστά στις Πανελλήνιες εξετάσεις», στη μεγαλύτερη εθνική τραγωδία που δεκαετίες τώρα παίζεται κάθε χρόνο τέτοια εποχή στη χώρα μας. Στη συνεδρία αυτή περιγράφεται είτε η απελπισία των δασκάλων ή το Σύνδρομο της Επίκτητης Διανοητικής Ανεπάρκειας, είτε διέξοδος στα αδιέξοδα, όπως «Πώς να τριπλασιάσετε την ταχύτητα αφομοίωσης της ύλης» ή πώς να βοηθήσετε το παιδί σας να μάθει με βάση το πώς λειτουργεί ο εγκέφαλος... Υπάρχει υποψήφιος των πανελληνίων που δε θα ήθελε να ακούσει τι παίζεται στην καμπούρα του, γονιός που θέλει το καλό του παιδιού του και δε θα ήθελε να ρωτήσει τις απορίες του, δάσκαλος που θέλει να βοηθήσει τον εγκέφαλο των μαθητών του –τουλάχιστον πώς να μην τον δυσκολέψει –και δε θα τον ενδιέφερε; Τι καλύτερη σύνδεση επιστήμης και κοινωνίας θα μπορούσε να υπάρξει;

 

Υπάρχει μια συνεδρία με θέμα «Ιστορικό παράδοξο: θρησκευτικές βάσεις του Φιλελευθερισμού και του Κομμουνισμού του 19ου αιώνα. 500 χρόνια από την έναρξη της Θρησκευτικής Μεταρρύθμισης και 100 από την Ρωσική Επανάσταση». Πως συνδυάζεται με το θέμα;

 

Στη συνεδρία «Πώς Διδάσκει ο Εγκέφαλος;», μια χαρισματική δασκάλα Ιστορίας, η Μαρία Ευθυμίου, που όπου κι αν διδάσκει, γεμίζουν οι αίθουσες, οι διάδρομοι, και τα σκαλοπάτια. Δεν είναι τυχαίο το βραβείο εξαίρετης πανεπιστημιακής διδασκαλίας που πήρε το 2013. Πώς τα καταφέρνει αυτή κι εμείς δεν μπορούμε να γεμίσομε τρεις σειρές καθίσματα; Το θέμα, βέβαια, δεν είναι τι κάνει και πλημμυρίζει από κόσμο. Εμείς θέλαμε να δούμε μια τέτοια δασκάλα στο έργο της. Που είναι η Ιστορία. Ένα μάθημα Ιστορίας, της είπαμε. Η ίδια διάλεξε το θέμα. Εγώ θα πήγαινα στην Αθήνα επί τούτο, για να την ακούσω. Όχι τώρα που ήρθε στην πόλη μας...

 

Λέγεται ότι ένας από τους μεγαλύτερους μύθους είναι ότι χρησιμοποιούμε μόνο το 10% του εγκεφάλου μας...

 

10%; Να, κάτι που μην παραλείψετε να ρωτήσετε τους νευροφυσιολόγους που θα είναι στο Συμπόσιο!

 

Μπορούμε ποτέ να πούμε ότι ο εγκέφαλος έχει «κορεστεί»;

 

Τι εννοείτε; Ότι έχει γεμίσει; Όπως ο σκληρός δίσκος του υπολογιστή; Ότι δεν χωράει άλλο; Η συνέχεια επί της... Λόγου και Τέχνης!

 

Βρισκόμαστε ήδη σε μια εποχή, που η τεχνητή νοημοσύνη αποτελεί μια πραγματικότητα. Είναι δυνατόν οι υπολογιστές να ξεπεράσουν την ευφυΐα του ανθρώπινου εγκεφάλου, που τους κατασκευάζει;

 

Η απλή λογική λέει όχι. Όμως... το μέλλον αόρατον! Αν αναλογιστούμε ότι ο βιολογικός εγκέφαλος έχει πίσω του μερικά εκατομμύρια χρόνια εξέλιξης, ενώ ο ηλεκτρονικός μόλις ας πούμε 100 χρόνια, αναρωτιέμαι τι θα υπάρχει πίσω μας μετά χίλια χρόνια ή μετά ένα εκατομμύριο χρόνια... Και, λυπούμαι, αλλά δεν μπορώ ούτε να το φανταστώ πώς τότε θα είναι ο κόσμος...

 

 

Το όνομά σας:
Το email σας:
Θέμα:
Σχόλιο: (μέχρι 1000 χαρακτήρες)


Προσφατα

26.10.18 | «Ο κόσμος δε μας έχει ξεγραμμένους»

Αισιόδοξος ότι το Ποτάμι θα συνεχίσει να… ρέει δηλώνει ο Γραμματέας Κοινοβουλευτικού Έργου του...

06.10.18 | «Είναι κρίμα να ψηφίζουμε για πλάκα»

«Η Δημοκρατική Ευθύνη ήρθε για να μείνει, όχι όμως ως περιθωριακό κόμμα, αλλά ως λογική. Και θα...

05.10.18 | Ένας μονόλογος… διάλογος με την πόλη

Η ιστορία συναντά την τέχνη στην παράσταση «Ευτυχία Πρίντζου η επιστροφή», βασισμένη στο πρώτο...

13.07.18 | «Δε θέλω να αλλάξω τον Αριστοφάνη»

Λίγες ώρες πριν την πρώτη επίσημη παρουσίαση της κωμωδίας του Αριστοφάνη «Θεσμοφοριάζουσες»,...

14.06.18 | «Θέλει υπομονή και επιμονή»

Οι φωτογραφίες του Βασίλη Πατερούση θα μπορούσαν να αποτελούν μέρος ενός πολυτελούς, ταξιδιωτικού...

08.06.18 | «Θέλω να χορεύω με τους αγγέλους»

Η πάντα γελαστή και χαρούμενη Ούλη Μοιρασγέτη από την Αυστρία, που εδώ και 32 χρόνια ζει στην...

30.05.18 | Ένα θέμα που με συναρπάζει

Η Οργανωτική Επιτροπή του Διεπιστημονικού Συμποσίου «Πώς μαθαίνει ο Εγκέφαλος; (ΠΜΕ)» προσκάλεσε...

18.05.18 | Από το όνομά της πήρανε το όνομά τους τα...

Ποιητικός ο τίτλος της παράστασης όπως και η ίδια η παράσταση ποίηση είναι. Δεν περίμενα να δω και...