Τετάρτη, 30 Μαΐου 2018
|
ΓΕΩΡΓΙΑ ΣΚΟΠΟΥΛΗ

Ένα θέμα που με συναρπάζει

Η Οργανωτική Επιτροπή του Διεπιστημονικού Συμποσίου «Πώς μαθαίνει ο Εγκέφαλος; (ΠΜΕ)» προσκάλεσε στα Γιάννενα την καθηγήτρια Ιστορίας του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών (ΕΚΠΑ) κ. Μαρία Ευθυμίου να αναπτύξει ένα μάθημα Ιστορίας. ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ: ΓΕΩΡΓΙΑ ΣΚΟΠΟΥΛΗ

Το θέμα, που εκείνη διάλεξε εξόχως ελκυστικό: «Ιστορικό παράδοξο: Θρησκευτικές βάσεις του Φιλελευθερισμού και του Κομμουνισμού τον 19o αιώνα: 500 χρόνια από την έναρξη της θρησκευτικής Μεταρρύθμισης και 100 από τη Ρώσικη επανάσταση».

«Είναι ένα θέμα που με συναρπάζει. Το βρίσκω από τα πιο ενδιαφέροντα στην Ιστορία της ανθρωπότητας», εξηγεί η ίδια. Μιλάει την Παρασκευή 1 Ιουνίου 2018 στις 6:30 το απόγευμα, στην αίθουσα «Βασίλειος Πυρσινέλας» του Πνευματικού Κέντρου του δήμου Ιωαννιτών. Είσοδος ελεύθερη.

 

«Υπέροχος άνθρωπος», «Υπέροχη δασκάλα», «Η κυρία Ευθυμίου μας εμπνέει», «Τυχερός που τη γνώρισα», «Αυτή η γυναίκα, κάθε φορά που τη διαβάζω, με κάνει να κλαίω», «Αφιέρωνε τον προσωπικό της χρόνο Σάββατο πρωί να πηγαίνει τους φοιτητές της ξεναγήσεις σε μνημεία της βυζαντινής και οθωμανικής Αθήνας». «Καταπληκτική καθηγήτρια, με αγάπη για το αντικείμενο και την διδασκαλία... Η μόνη στα χρόνια μου, που έδινε λίστα βιβλιογραφίας απ’ την οποία μπορούσες να επιλέξεις τι θα διαβάσεις (δηλαδή είχε «καταργήσει» το ένα σύγγραμμα από μόνη της) και πολύ καλοπροαίρετος άνθρωπος».

Είμαι κι εγώ πολύ τυχερή, κυρία Ευθυμίου, που σας γνώρισα· έστω και κάπως αργά. Όλα τα παραπάνω είναι σχόλια αναγνωστών στην εφημερίδα Το Βήμα, μετά από μια συνέντευξή σας στις 12 Σεπτέμβρη 2016. Θα θέλατε να τους πείτε κάτι;

Είμαι ευγνώμων για τα καλά τους λόγια και αισθήματα. Αυτά συνιστούν τη μεγαλύτερη ανταμοιβή για κάθε εκπαιδευτικό.

 

Γεμίζετε τα αμφιθέατρα με φοιτητές, αλλά επί δέκα χρόνια γεμίζετε και τις αίθουσες πολιτιστικών κέντρων, δήμων, φυλακών, σχολείων, βιβλιοθηκών, της Αθήνας και όχι μόνο, με πλήθος κόσμου. Άνθρωποι κάθε ηλικίας  παρακολουθούν μαθήματα ιστορίας, που διδάσκετε αφιλοκερδώς αλλά και με χρόνο από την προσωπική σας ζωή. Τι τους λέτε και πώς τους τα λέτε και τους «μαγνητίζετε»;

Αγαπώ την Ιστορία και πιστεύω σε αυτήν και στα όσα μας προσφέρει. Η αγάπη αυτή είναι ζωηρή και αυθεντική και, ως εκ τούτου, διαπερνά, ως φαίνεται, τα λόγια μου, και αντανακλάται, κατά τη διδασκαλία, στους ακροατές.

 

Τι είναι Ιστορία;

Η ζωή των ανθρώπων, στο πέρασμα του χρόνου.

 

Πώς γράφεται η Ιστορία;

Με βάση τις πηγές της κάθε εποχής, στο μεγαλύτερο δυνατό εύρος τους. Με αντιπαραβολή των στοιχείων, με στοχασμό, σύστημα, μέθοδο και ενσυναίσθηση.

 

Από ποιους γράφεται;

Κατά τους τελευταίους δύο αιώνες, η Ιστορία γράφεται από επαγγελματίες ιστορικούς, που έχουν κάνει πανεπιστημιακού επιπέδου σπουδές Ιστορίας. Όσον αφορά για το ποιος είναι ο πρωταγωνιστής της Ιστορίας, αυτός είναι ο κάθε άνθρωπος, σε κάθε μήκος και πλάτος της γης, σε κάθε εποχή.

 

Πόσο αντικειμενική είναι;

Η Ιστορία είναι –στην καλύτερη περίπτωση– κατά το δυνατόν αντικειμενική, καθώς η συναισθηματική και ιδεολογική εμπλοκή του ιστορικού σε αυτήν είναι αναπόφευκτη, στη βάση των αντιλήψεων και συλλήψεων του ιδίου, της κοινωνίας του και της εποχής του. Τη διαφορά κάνει κάθε φορά η εσωτερική εντιμότητα του ιστορικού˙ η δυνατότητα ενσυναίσθησης, διεισδυτικότητας και αυτοελέγχου που διαθέτει. Καθώς και η εξοικείωσή του με την επιστήμη της Ιστορίας και τις  μεθόδους της.

 

(Μας) διδάσκει η Ιστορία;

Δεν νομίζω ότι υπάρχει άλλο γνωστικό πεδίο, που να μπορεί να συμβουλεύει και να καθοδηγεί τον άνθρωπο όσο η Ιστορία.

 

Εσείς, πώς τη διδάσκετε;

Σαν ένα πεδίο μαγικό, όπου όλα συνέβησαν αλληλοεξαρτώμενα και αλληλοεπιδρώντα. Όπως και στη ζωή μας που τρέχει τώρα. Με την αφήγηση· που συνιστά, κατά τη γνώμη μου, το υπερόπλο του ιστορικού. Και, βέβαια, πηγαίνοντας από το γενικό στο ειδικό. Και όχι το αντίστροφο.

 

Τι ήταν εκείνο που σας έκανε να βγείτε έξω από τα «καθιερωμένα»;

Επειδή εγώ ευεργετήθηκα από τη μελέτη της Ιστορίας, σκέφθηκα να κάνω κοινωνούς στην ευεργεσία αυτή και άλλους συμπολίτες μου.

 

Πώς νιώθετε όταν βλέπετε τόσον κόσμο να έρχεται να σας ακούσει;

Συγκίνηση και αμηχανία.

 

Πώς οι συνάδελφοί σας είδαν αυτή σας την πρωτοβουλία;

Στην αρχή εξεπλάγησαν. Στη συνέχεια, πιστεύω, χάρηκαν.

 

Οι Έλληνες, ξέρουμε Ιστορία;

Παρότι αναφερόμαστε συχνά σε αυτήν, λίγοι από εμάς μελετούν σοβαρά και υπεύθυνα την Ιστορία. Αντίθετα, τη χρησιμοποιούμε συχνά ως άλλοθι και ως σύνθημα.

 

Πώς μαθαίνεται η Ιστορία;

Με μελέτη, σύστημα, αγάπη και στοχασμό. Όσο καταφέρει να μάθει κανείς, γιατί η Ιστορία είναι απέραντη.

 

Είστε ικανοποιημένη από το εκπαιδευτικό μας σύστημα;

Το εκπαιδευτικό μας σύστημα πάσχει από πολλές πλευρές. Κυρίως, από τις ανθρώπινες.

 

Οι... μεταρρυθμίσεις που με κάθε αλλαγή κυβέρνησης γίνονται; Έχετε πρόταση;

Να επιστρέψουμε στα βασικά χωρίς τα οποία δεν μπορεί να λειτουργήσει κανένα εκπαιδευτικό σύστημα: στην αγάπη για τη διδασκαλία και τη μάθηση.

 

Τι φταίει; Το σύστημα το εκπαιδευτικό; Το πολιτικό; Οι εκπαιδευτικοί; Οι γονείς; Τα παιδιά;

Οι νοοτροπίες μας  και η ανοησία μας. Γιατί «μωραίνει ο Κύριος όν βούλεται απολέσαι».

 

«Ο γιος σας ξέρει Ιστορία», μου είχε πει ο καθηγητής του στο Λύκειο, «αλλά αυτό καθόλου δεν αρκεί για τις πανελλήνιες, αν θέλετε το παιδί σας να περάσει στο πανεπιστήμιο»...

Θα εννοούσε, φαντάζομαι, την αποστήθιση. Την απόλυτη αυτογελοιοποίηση, δηλαδή, του εκπαιδευτικού μας συστήματος.

 

Τι θα γράψει η ιστορία για το δικό μας «Σήμερα»;

Συνολικά, καθόλου κολακευτικά πράγματα, υποθέτω. Ειδικά, ωστόσο, θα έχει να πει και καλά όπως τη θαυμάσια ποίηση, μουσική, λογοτεχνία και θέατρο που –ανάμεσα σε πολλά σκουπίδια– ακόμα παράγει η χώρα μας.

 

Κάνετε και πολιτική μέσα από την Ιστορία;

Αναπόφευκτα. Η Ιστορία ερμηνεύει τη ζωή των ανθρώπων. Άρα, δεν υπάρχει, κατά τη γνώμη μου, γνωστικό πεδίο πιο αυτονόητα πολιτικό από αυτήν.

 

Τι είναι για σας η Αριστερά; Περιμένετε κάτι διαφορετικό από αυτήν;

Η Αριστερά ζει ακόμα στον βαρύ κύκλο της ήττας της και του αδιεξόδου της. Που γίνεται ακόμη μεγαλύτερος όσο υιοθετεί ανόητη βία και ανομία καθώς και αυτοματοποιημένη άρνηση σε όλα, χάνοντας έτσι ό,τι της έχει απομείνει από τον ηθικό κόσμο που διακήρυττε πως επαγγελλόταν.

Ωστόσο, πάντα, όλα αλλάζουν. Άρα, η Αριστερά, αυτοεπανατοποθετούμενη, μπορεί ενδεχομένως να βρει στο μέλλον δρόμους γόνιμης –πραγματικής και όχι φαντασιακής– παρέμβασης και δράσης. Αλλιώς, θα γίνει παρένθεση της Ιστορίας.

 

Σε τι κόσμο ζούμε; Πόλεμοι, προσφυγιά, κρίση ηθική, κρίση οικονομική, οι πλούσιοι γίνονται πλουσιότεροι, οι φτωχοί φτωχότεροι...

Ζούμε σε μεταβατική εποχή, με πολλά φαινόμενα τόσο θετικά, όσο και αρνητικά. Σύμφωνα με στοιχεία του ΟΗΕ, ο πληθυσμός της γης αυξάνεται θεαματικά με ρυθμό περίπου ένα δισεκατομμύριο ανά εικοσαετία˙ ο μέσος όρος ζωής των ανθρώπων έχει –σε όλη τη γη– αναλογικά εκτιναχθεί εντυπωσιακά προς τα πάνω˙ ο αριθμός των απόλυτα φτωχών έχει μειωθεί παγκοσμίως κατά 65% την τελευταία εικοσιπενταετία˙ η μεσαία τάξη ανέρχεται θεαματικά σε περιοχές του κόσμου όπου ήταν παραδοσιακά αδύναμη αφορώντας εκατοντάδες εκατομμύρια ανθρώπων (όπως π.χ. στην Κίνα και την Ινδία)˙ οι πολύ πλούσιοι άνθρωποι γίνονται εξαιρετικά πλούσιοι˙ η επιστημονική πρόοδος είναι ταχύτερη από ποτέ και, μάλιστα, με μεγαλύτερη διάχυση από ποτέ˙ η ανθρωπότητα επικοινωνεί περισσότερο εύκολα και ευρέως από ποτέ. Σε είκοσι χρόνια από τώρα υπολογίζεται ότι παγκοσμίως εκατομμύρια θέσεις εργασίας θα έχουν αντικατασταθεί από ρομπότ –ήδη αυτό συμβαίνει και καλπάζει στις πιο προηγμένες χώρες. Παράλληλα, η δύναμη των ΗΠΑ δεν είναι τόσο μεγάλη και απόλυτη όπως ήταν προ τριακονταετίας. Η Κίνα, η Ινδία, η Ρωσία, η Τουρκία, η Γερμανία ισχυροποιούνται, ενώ το Ισλάμ τείνει να κυριαρχήσει δημογραφικά, θρησκευτικά και πολιτικά σε ευρείες περιοχές του κόσμου.

Παλαιές ισορροπίες ανατρέπονται. Νέες κυοφορούνται. Αυτό θα φέρει ανακατατάξεις και αλλαγές συγκλονιστικές. Που, συνήθως, στην Ιστορία, συνοδεύονται από βία…

Θα φανεί πού θα καταλήξει το πράγμα.

 

Και η Ευρώπη; μήπως εθελοτυφλεί;

Η Ενωμένη Ευρώπη ζει, και αυτή, μεταβατική εποχή. Βλέπει, θέτει και συζητά τα προβλήματα, ωστόσο το γεγονός ότι η Ένωσή της είναι μακράν από το να είναι πλήρης τής στερεί τη δυνατότητα να παίξει τον κεντρικό ρόλο που θα μπορούσε να παίξει στα πράγματα. Και, έτσι, μένει, αναλογικά, περιθωριοποιημένη.

 

Με αφορμή το συμπόσιο «Πώς μαθαίνει ο Εγκέφαλος; (ΠΜΕ)», έρχεστε προσκαλεσμένη στα Γιάννενα να μας μιλήσετε για ιστορία με θέμα εξόχως ελκυστικό «Ιστορικό παράδοξο: Θρησκευτικές βάσεις του Φιλελευθερισμού και του Κομμουνισμού τον 19 αιώνα: 500 χρόνια από την έναρξη της θρησκευτικής Μεταρρύθμισης και 100 από τη Ρώσικη επανάσταση»...

Είναι ένα θέμα που με συναρπάζει. Το βρίσκω από τα πιο ενδιαφέροντα στην Ιστορία της ανθρωπότητας.

 

 

Διαβάζοντας κάποιος το βιβλίο σας «Μόνο λίγα χιλιόμετρα: Ιστορίες για την Ιστορία» μπορεί να συμπεράνει ότι είστε ένας ευτυχισμένος άνθρωπος...

Είμαι –τουλάχιστον μέχρι σήμερα– γερή, αγαπώ και αγαπιέμαι, κάνω μία δουλειά που έχει νόημα και ουσία, ζω σε μια χώρα πανέμορφη, έχω γίνει 63 χρονών και δεν γνώρισα πόλεμο, πείνα και δίψα. Κατατάσσω τον εαυτό μου, λοιπόν, στους εξαιρετικά τυχερούς ανθρώπους και είμαι ευτυχής που έζησα, και ευγνώμων που εξακολουθώ να ζω. Όσο ζω.

 

«Δεν τον φοβάμαι το θάνατο», γράφετε στο ίδιο βιβλίο...

Κάνω θετική ανασκόπηση ζωής. Θα ήθελα, εξ αυτού, να ζήσω όσο το δυνατόν πολύ, αλλά ο θάνατος δεν με τρομάζει. Εκείνο που με τρομάζει είναι να συμβεί με πόνο και αρρώστια που θα βασάνιζε και μένα και τους αγαπημένους μου. Μακάρι ο θάνατος να έρθει, όταν έρθει, «ανώδυνα, ανεπαίσχυντα, ειρηνικά», όπως λέει και ο υπέροχος ύμνος. Μακάρι
Το όνομά σας:
Το email σας:
Θέμα:
Σχόλιο: (μέχρι 1000 χαρακτήρες)


Προσφατα

26.10.18 | «Ο κόσμος δε μας έχει ξεγραμμένους»

Αισιόδοξος ότι το Ποτάμι θα συνεχίσει να… ρέει δηλώνει ο Γραμματέας Κοινοβουλευτικού Έργου του...

06.10.18 | «Είναι κρίμα να ψηφίζουμε για πλάκα»

«Η Δημοκρατική Ευθύνη ήρθε για να μείνει, όχι όμως ως περιθωριακό κόμμα, αλλά ως λογική. Και θα...

05.10.18 | Ένας μονόλογος… διάλογος με την πόλη

Η ιστορία συναντά την τέχνη στην παράσταση «Ευτυχία Πρίντζου η επιστροφή», βασισμένη στο πρώτο...

13.07.18 | «Δε θέλω να αλλάξω τον Αριστοφάνη»

Λίγες ώρες πριν την πρώτη επίσημη παρουσίαση της κωμωδίας του Αριστοφάνη «Θεσμοφοριάζουσες»,...

14.06.18 | «Θέλει υπομονή και επιμονή»

Οι φωτογραφίες του Βασίλη Πατερούση θα μπορούσαν να αποτελούν μέρος ενός πολυτελούς, ταξιδιωτικού...

08.06.18 | «Θέλω να χορεύω με τους αγγέλους»

Η πάντα γελαστή και χαρούμενη Ούλη Μοιρασγέτη από την Αυστρία, που εδώ και 32 χρόνια ζει στην...

02.06.18 | Μια συζήτηση περί του ανθρώπινου εγκέφαλου

«Δεν είναι δοχείο να το γεμίσεις, αλλά φωτιά να την ανάψεις». Αυτή η ρήση του Πλούταρχου είναι η...

18.05.18 | Από το όνομά της πήρανε το όνομά τους τα...

Ποιητικός ο τίτλος της παράστασης όπως και η ίδια η παράσταση ποίηση είναι. Δεν περίμενα να δω και...