Τρίτη, 5 Ιουνίου 2018
|
ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ ΚΑΤΣΙΚΗΣ*

Πλαστικό, η περιβαλλοντική μάστιγα της εποχής μας

Από την 1η Ιανουαρίου του 2018 η χώρα μας προστέθηκε σ’ εκείνες στις οποίες επιβάλλεται υποχρεωτικά περιβαλλοντικό τέλος στην αγορά –χρήση πλαστικής σακούλας ελαφρού τύπου από τα εμπορικά καταστήματα.

Με άλλα λόγια, όπως έχουμε ήδη διαπιστώσει, οφείλουμε ως καταναλωτές να καταβάλουμε0,04 ευρώ για κάθε σακούλα στην οποία τοποθετούμε τα αγορασμένα καταναλωτικά αγαθά. Ο στόχος της νομοθεσίας δεν έχει εισπρακτική βάση αλλά να περιοριστεί η χρήση της πλαστικής σακούλας και ευρύτερα αντικειμένων από πλαστικό μετά τη διαπίστωση,εδώ και χρόνια βέβαια, ότι το πλαστικό αποτελεί ένα από τα κυριότερα είδη που επιβαρύνουν τα μέγιστα την περιβαλλοντική κατάσταση του πλανήτη μας.

Η προϊστορία

Το πλαστικό, υλικό που δημιουργήθηκε στα μέσα του 19ου αι.,μέσααπό τις πολυάριθμες παραλλαγές του, άρχισε να χρησιμοποιείται ευρύτατα μετά το 1950. Αρχικά φάνηκε ότι θα έδινε λύσεις σε πλείστα όσα θέματα-προβλήματα, σχεδόν σε όλους τους τομείς, από την καθημερινότητα έως τη βιομηχανία, τις κατασκευές και τις εξειδικευμένες εφαρμογές, και έτσι, μάλλον δικαίως, θεωρήθηκε το υλικό-πανάκεια που προσέφερε τις υπηρεσίες του ευρύτατα στον άνθρωπο με πολύ μικρό μάλιστα κόστος. Έτσι, σταδιακά, κατέστη τόσο απαραίτητο και χρησιμοποιήθηκε τόσο ανεξέλεγκτα και απερίσκεπτα, παρά τις προειδοποιήσεις επιστημόνων αλλά και περιβαλλοντολόγων για τις επιζήμιες ρυπαντικές και μολυσματικές-τοξικές του ιδιότητες (οι οποίες για πολλά χρόνια είχαν σκοπίμως αποκρυβεί και υποβαθμιστεί), ώστε κατέκλυσε κυριολεκτικά κάθε σημείο της Γης.

Η εκτεταμένη χρήση πλαστικών αντικειμένων, η ανεξέλεγκτη απόρριψή τους στο περιβάλλον, η αδυναμία διάσπασής τους μέσω φυσικών-φυσιολογικών διαδικασιών, με τη συνεπαγόμενη αδυναμία αφομοίωσής τους από τους οργανισμούς, η μακρόχρονη παρουσία τους στα πάσης φύσεως οικοσυστήματα (μπορούν να παραμείνουν άθικτα μέχρι και 400 χρόνια), η αποδεδειγμένη τοξικότητά τους, καθιστούν τα πλαστικά τον υπ’ αριθ. ένα παράγοντα  αισθητικής, βιολογικής και οικολογικής υποβάθμισης όλων των εκφράσεων τόσο του φυσικού-βιοτικού όσο και του ανθρωπογενούς-δομημένου περιβάλλοντος.

Αναγνωρίζοντας τη σοβαρότητα του προβλήματος και θέλοντας να περιβάλλει με μεγαλύτερο κύρος τον αγώνα «απο-πλαστικοποίησης», ο ΟΗΕ αποφάσισε να δώσει στονφετινό εορτασμό της Παγκόσμιας Ημέρας Περιβάλλοντος το χαρακτήρα εκστρατείας κατά της χρήσης του πλαστικού στη ζωή μας. Η Παγκόσμια Ημέρα Περιβάλλοντος είναι μια εκδήλωση υπό τηνσκέπη του ΟΗΕ, η μεγαλύτερη γιορτή του περιβάλλοντος κάθε χρόνο, η οποία καθιερώθηκε το 1972, πραγματοποιείται στις 5 Ιουνίου και γιορτάζεται από χιλιάδες κοινότητες παγκοσμίως. Πάνω απ’ όλα, η Παγκόσμια Ημέρα Περιβάλλοντος είναι μια μέρα αφύπνισης για όλους τους ανθρώπους σε όλο τον κόσμο να συνειδητοποιήσουν τη σημαντικότητα του περιβάλλοντος και να συμμετάσχουν ενεργά στην προστασία της Γης.

Με το σύνθημα «Μαζί στη μάχη εναντίον της ρύπανσης-μόλυνσης από πλαστικά απορρίμματα»,που έχει επιλεγεί ως περιεχόμενο και θέμα της Παγκόσμιας Ημέρας Περιβάλλοντος 2018, ο ΟΗΕ καλεί τις κυβερνήσεις, τη βιομηχανία, τις κοινότητες και τα άτομα να εφαρμόσουν βιώσιμες, εναλλακτικές λύσεις ώστε να μειωθεί επειγόντως η παραγωγή και η υπερβολική χρήση (τουλάχιστον) των πλαστικών μιας χρήσης που ρυπαίνουν ανεξέλεγκτα, υποβαθμίζοντας συνεχώς τη δομή και λειτουργία των οικοσυστημάτων, το ανθρωπογενές περιβάλλον, απειλώντας συγχρόνως την υγεία και την επιβίωση πολλών ειδών συμπεριλαμβανομένου και του ανθρώπου.

Τα στοιχεία που παρατίθενται αποτελούν ακαταμάχητα τεκμήρια για το ρόλο που έπαιξε και παίζει (δυστυχώς θα εξακολουθεί να διαδραματίζει για πολλά ακόμη χρόνια) το πλαστικό στην περιβαλλοντική υγεία του πλανήτη μας και τους λόγους για τους οποίους πρέπει να εξευρεθούν άμεσα εναλλακτικές λύσεις αντικατάστασης των προϊόντων από πλαστικό.

Το πλαστικό στη ζωή μας

Από το 1950 που ξεκίνησε η ευρεία χρήση πλαστικών αντικειμένων έχουν παραχθεί  πάνω από 8,3 δισ. τόνοι πλαστικού. Τα τελευταία 70 χρόνια, διεθνώς, το 80% των υλικών αυτών έχει καταλήξει είτε σε χώρους ταφής απορριμμάτων, είτε γενικότερα στο περιβάλλον. Σύμφωνα με την αναφορά της Υπηρεσίας Προστασίας Περιβάλλοντος των Η.Π.Α., μόλις το 9.5% ανακυκλώθηκε, ενώ σύμφωνα με την Κομισιόν το 50% των πλαστικών που παράγονται στην Ευρωπαϊκή Ένωση καταλήγουν στις χωματερές. Για να γίνει αντιληπτό το μέγεθος του προβλήματος αρκεί να αναφερθεί ότι η παγκόσμια κατανάλωση πλαστικού, από 5 εκατ. τόνοι που ήταν τη δεκαετία του 1950 έχει αυξηθεί σήμερα σε 100 εκατομμύρια τόνους. Μόνο στην Ευρώπη η κατανάλωση πλαστικού αυξάνεται κατά 4% περίπου το χρόνο.

Εάν κάνουμε αναγωγή των μεγεθών αυτών σε περισσότερο συγκεκριμένο και απτό επίπεδο, ένας τόνος πλαστικού ισοδυναμεί με 20.000 μπουκάλια των δύο λίτρων ή με 120.000 σακούλες για ψώνια.Μόνο η κατανάλωση εμφιαλωμένου νερού οδηγεί στην παραγωγή 200 δισ.πλαστικών μπουκαλιών κάθε χρόνο παγκοσμίως, εκ των οποίων μόνο το 24% ανακυκλώνεται. Για την κατασκευή των παραπάνω μπουκαλιών εκλύονται συνολικά στην ατμόσφαιρα  22 εκατ. τόνοι διοξειδίου του άνθρακα. Μάλιστα, λόγω απουσίας περιβαλλοντικής συνείδησης ή έλλειψης των κατάλληλων μέσωνή αδιαφορίας, 8.000 πλαστικά μπουκάλια εμφιαλωμένου νερού, πετιούνται κάθε δευτερόλεπτο στα σκουπίδια!

Σχετικά με την παραγωγή και χρήση πλαστικών προϊόντωνστη χώρα μας η αναφορά στα απογραφικά ευρήματα οδηγεί σε απίστευτα αριθμητικά δεδομένα που θα πρέπει να μας βάλουν σε πολύ σοβαρές σκέψεις: στην Ελλάδαπαράγονται κάθε χρόνο 60.000 τόνοι πλαστικής ύλης η οποία χρησιμοποιείται κυρίως για προϊόντα μιας χρήσης. Όπως προκύπτει«καταναλώνονται» ετησίως 1,3 έως 2 δισ. πλαστικά μπουκάλια (συνολικά στην Ε.Ε. 45-60 δισ.), 200 έως 370 εκατ. πλαστικά ποτήρια (συνολικά στην Ε.Ε. 13,7-17 δισ.), το οποίο μεταφράζεται σε ένα εκατομμύριο καφέδες σε πλαστικό ποτήρι μιας χρήσης σε ημερήσια βάση! (το τερατώδες αυτό νούμερο αφορά λιγότερο από το 1% του πλαστικού που καταναλώνεται ετησίως στην Ελλάδα). Περίπου 900 εκατ. καλαμάκια (46,5 δισ. σε όλη την Ε.Ε.), 37 έως 58 εκατ. πλαστικές συσκευασίες φαγητού (συνολικά στην Ε.Ε. 2,4-2,6 δισ.). διατίθενται μόνο από τα ταχυφαγεία.Το βέβαιο,και ασφαλώς δυσάρεστο,είναι ότι οι αναφορές  αυτές είναι πολύ μικρότερες από την πραγματικότητα.

Ελλάδα, η χώρα-χαρά της πλαστικής σακούλας

Αλλά ας επανέλθουμε στην πλαστική σακούλα, που υπήρξε και η αφορμή για τη συγγραφή του παρόντος αφιερώματος. Σύμφωνα με τα στατιστικά στοιχεία του 2017, πριν δηλ. από την εφαρμογή του μέτρου για την κοστολόγηση της πλαστικής σακούλας, ο Έλληνας καταναλωτής χρησιμοποιούσε για τη μεταφορά των αγορασμένων αγαθών  κατά μέσο όρο ανά επίσκεψη στο σουπερμάρκετ 3,9 σακούλες.Συνολικά υπολογίζεται ότι οι πλαστικές σακούλες για το σύνολο του λιανεμπορίου στη χώρα υπερέβαιναν τα προηγούμενα χρόνια τα 4,5 δισ. ετησίως. Εν ολίγοις αντιστοιχούσαν 400 σακούλες ανά κάτοικο κατατάσσοντας την Ελλάδα στην πρώτη θέση κατανάλωσης πλαστικής σακούλας σε σύγκριση με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο που ανέρχεται στα 175 τεμάχια. Ευτυχώς, μετά την εφαρμογή του μέτρου τα στοιχεία καταγράφουν (Ιανουάριος 2018) μείωση γενικά στο λιανεμπόριο  κατά 65-70% στη χρήση της πλαστικής σακούλας,σε σχέση με τον Ιανουάριο 2017 (110 σακούλες /καταναλωτή). Επίσηςφαίνεται, και αυτό δείχνει διάρκεια στις αποφάσεις, ότι ο Έλληνας στρέφεται στη λύση «χρήση τσάντας πολλαπλής χρήσης». Καταγράφεται αύξηση στις πωλήσεις τσαντών πολλαπλών χρήσεων άνω του 5.000%, δηλ. πάνω από 2 στα 3 νοικοκυριά επιλέγουν αυτή τη λύση για τις αγορές τους. 

Ασφαλώς η μείωση στη χρήση σακούλας μιας χρήσης είναι ιδιαίτερα σημαντική όμως δεν αξιολογείται ως επαρκής διότι δεν επιτυγχάνεται ο στόχος που θέτει η Ευρωπαϊκή Ένωση για 90 πλαστικές σακούλες κατά κεφαλήν το αργότερο στις 31 Δεκεμβρίου 2019. Επίσης, είναι υπαρκτός ο κίνδυνος οι πολίτες να επανέλθουν στη χρήση πλαστικής σακούλας (όπως έχει συμβεί σε άλλες χώρες,π.χ. στο Ηνωμένο Βασίλειο),δηλ. η αποδοτικότητα της επιβολής τέλους στην πλαστική σακούλα ναι μενεπιτυγχάνει άμεση και μεγάλη μείωση, αλλά φθίνει όσο περνάει ο χρόνος.

Η «δικτατορία» του πλαστικού και οι επιπτώσεις της

Είναι «ηλίου φαεινότερο»και δεν απαιτούνται πλέον στατιστικά δεδομένα και επιστημονικές έρευνες για να διαπιστώσει κανείς ότι το πλαστικό κυριαρχεί πλέον σε όλες τις εκφράσεις της ζωής μας, είναι πανταχού παρόν  και έχει κυριολεκτικά κατακλύσει την υδρόγειο. Ποιά είναι όμως τα αίτια που ο πλανήτης μας εμφανίζει αυτή την εικόνα που παραπέμπει σε χώρο απόθεσης πλαστικών απορριμμάτων; Οι λόγοι της υπάρχουσας ασφυκτικής κατάστασης μπορούν να ομαδοποιηθούν σε δύο κατηγορίες: α) η υπερβολική χρήση πλαστικών αντικειμένων και μάλιστα μιας χρήσης, β) η μη ανακύκλωση των πλαστικών και η επιλογή της εύκολης και οικονομικότερης λύσης δηλ. η  ανεξέλεγκτη απόρριψή τους στο περιβάλλον. Αναφέρθηκε παραπάνω ότι στην καλύτερη των περιπτώσεων το 25% του πλαστικού οδηγείται στην ανακύκλωση ενώ το υπόλοιπο απορρίπτεται. Η συνέχεια είναι γνωστή και ορατή. Το σύνολο των πλαστικών σχεδόν καταλήγει στις θάλασσες και στους ωκεανούς  που υφίστανται μακροπρόθεσμα και τις πλέον οδυνηρές συνέπειες. Σύμφωνα με εκτιμήσεις, 4,8 έως 12,7 εκατ. τόνοι πλαστικού καταλήγουν κάθε χρόνο στους ωκεανούς. H ποσότητα αυτή, όπως σημειώνει η Greenpeace, είναι ικανή να γεμίσει κάθε μέτρο ακτογραμμής παγκοσμίως με 15 σακούλες σουπερμάρκετ γεμάτες με πλαστικά, ενώ αν η κατάσταση δεν αλλάξει, το 2025 η ποσότητα αυτή θα αυξηθεί σε 30! Ακόμη και στο βαθύτερο σημείο του Ειρηνικού στα 11.000 μ. έχουν εντοπιστεί πλαστικά!!! Τα τραγικά αποτελέσματα για τους θαλάσσιους οργανισμούς, για να περιοριστούμε μόνο σε έναν χώρο του πλανήτη μας, είναι επίσης ορατά και γνωστά: θαλάσσιες χελώνες, δελφίνια, φώκιες, ψάρια και πουλιά θανατώνονται από εγκαταλελειμμένα δίχτυα, πλαστικές σακούλες (που τις θεωρούν τροφή), θρυμματισμένο πλαστικό που καταπίνουν…Εκτιμάται ότι 267 είδη πανίδας έχουν εξαφανιστεί ή υποστεί μη αναστρέψιμη μείωση λόγω της ύπαρξης πλαστικών στις θάλασσες.

Όλες οι ερευνητικές εργασίες συμφωνούν για το τεράστιοποσοστό συμμετοχής του πλαστικού στην περιβαλλοντική υποβάθμιση της Γης. Εν τέλει αυτός ο πολιτισμός προορίζεται να θαφτεί κάτω από τα σκουπίδια του και από την αλαζονεία με την οποία η ανθρωπότητα παρατηρεί το φυσικό κόσμο;

 Ευτυχώς διαφαίνεται ή προτείνεται κάποια λύση ακριβώς στο παραπέντε…

Κάλλιο αργά παρά ποτέ

Αντιλαμβανόμενη την κρισιμότητα της κατάστασης η Κομισιόν της ΕΕ συνήλθε την προηγούμενη εβδομάδα και πρότεινε τη λήψη δραστικών μέτρων περιορισμού ή και απαγόρευσης των πλαστικών αντικειμένων και εφαρμογή εναλλακτικών λύσεων. Τα κυριότερα από αυτά συνίστανται στην απαγόρευση ορισμένων πλαστικών προϊόντων (μπατονέτες, μαχαιροπήρουνα, πιάτα, καλαμάκια και αναδευτήρες), τα οποία θα πρέπει να κατασκευάζονται αποκλειστικά από  οργανικές πηγές (καλαμπόκι, σιτάρι, μπαμπού, κάνναβη και άλλα βιοπροϊόντα). Τα «βιοπλαστικά»μπορούν να αποτελέσουν μια καθαρή, ανακυκλώσιμη, εναλλακτική μορφή πολυμερών. Επίσης απαγόρευση των πλαστικών δοχείων αναψυκτικών μιας χρήσης (θα επιτρέπονται μόνο εφόσον το πώμα ή το καπάκι τους δεν αποσπάται).Τα κράτη μέλη θα υποχρεούνται να συλλέγουν το 90% των πλαστικών δοχείων για ποτά από το 2025.  Συγχρόνως τα κράτη μέλη θα πρέπει να ενισχύσουν την ευαισθητοποίηση των καταναλωτών σχετικά με τις αρνητικές επιπτώσεις των απορριμμάτων από πλαστικά προϊόντα μιας χρήσης. Το τελευταίο θεωρείται το Α και το Ω για το περιβαλλοντικό μέλλον του πλανήτη μας δεδομένου ότι η απόκτηση οικολογικής συνείδησης οδηγεί στη διαμόρφωση οικολογικών πολιτών που συνειδητά λειτουργούν υπέρ του περιβάλλοντος σε όλες του τις εκφράσεις και της υλοποίησης των στόχων αειφορικής αναπτυξιακής πολιτικής.


* Ο Απόστολος Ν. Κατσίκης είναι Ομ. Καθηγητής Παν/μίου Ιωαννίνων

Το όνομά σας:
Το email σας:
Θέμα:
Σχόλιο: (μέχρι 1000 χαρακτήρες)


Προσφατα

13.11.18 | Άνθρωποι των Γραμμάτων - Μικρές Ιστορίες

Ο Steven Kass πετάχτηκε από το κρεβάτι του αμέσως μόλις χτύπησε το ξυπνητήρι. Δεν ήθελε κατά κανένα...

26.10.18 | «Ο κόσμος δε μας έχει ξεγραμμένους»

Αισιόδοξος ότι το Ποτάμι θα συνεχίσει να… ρέει δηλώνει ο Γραμματέας Κοινοβουλευτικού Έργου του...

23.10.18 | Μικρές Ιστορίες - Άνθρωποι της Επιστήμης

Μια μέρα, κάποια χρονιά της δεκαετίας του 1850, στο Πορτ Χιούρον, μιας πόλης των ΗΠΑ, ο μικρός...

06.10.18 | «Είναι κρίμα να ψηφίζουμε για πλάκα»

«Η Δημοκρατική Ευθύνη ήρθε για να μείνει, όχι όμως ως περιθωριακό κόμμα, αλλά ως λογική. Και θα...

05.10.18 | Ένας μονόλογος… διάλογος με την πόλη

Η ιστορία συναντά την τέχνη στην παράσταση «Ευτυχία Πρίντζου η επιστροφή», βασισμένη στο πρώτο...

28.09.18 | Αλεξάντερ φον Χούμπολτ, ο επιστήμονας-...

Υπάρχει μια ομάδα διάσημων και επώνυμων ανθρώπων, όπως οι φιλόσοφοι Χέγκελ και Σοπενχάουερ, οι...

23.08.18 | Γκούσταβ Κλιμτ, το κίνημα της «απόσχισης», η...

Σε ένα από τα πολυτελή προάστια της Βιέννης, στον αριθμό 11 της Feldmühlgasse, σε πολύ κοντινή...

26.07.18 | Από το «ιπτάμενο Πανεπιστήμιο» της Βαρσοβίας...

Στις 4 Ιουλίου του 1934, πριν από 84 χρόνια, «έφευγε» από τη ζωή στη Γαλλία μια γυναίκα, εκπρόσωπος...