Θέτοντας το θέμα της προσφοράς του φροντιστηρίου στην κοινωνία, το πρώτο ζήτημα που πρέπει να εξετάσουμε είναι αν η γνώση είναι επένδυση δεδομένου ότι καλή επένδυση είναι αυτή που με ανταμείβει επειδή απ’ αυτή προκύπτει κάποιο κοινωνικό όφελος.
Το κοινωνικό όφελος της γνώσης είναι αφενός μεν η ίδια η γνώση σαν αγαθό (πνευματικής φύσης έστω), το γεγονός ότι με βελτιώνει σαν άνθρωπο και σαν πολίτη μιας ευνομούμενης πολιτείας και ακόμα (από την υλική σκοπιά) ότι αποτελεί ένα στάδιο της παραγωγικής διαδικασίας. Όταν όμως ένα ποσοστό του κοινωνικού πλούτου «επενδύεται» στην φροντιστηριακή εκπαίδευση ποιο κοινωνικό αγαθό προκύπτει; Μήπως η απάντηση είναι ότι έτσι επαυξάνεται το κοινωνικό αγαθό που προκύπτει χάριν της σχολικής εκπαίδευσης;
Η απάντηση είναι όχι γιατί αν η πολιτεία έκρινε ότι παρά τις 33 ώρες ανά εβδομάδα που κάνουν μάθημα τα ελληνόπουλα η παρεχόμενη εκπαίδευση είναι ανεπαρκής, είτε θα αύξανε αυτές τις ώρες, είτε θα βελτίωνε την αποδοτικότητα του συστήματος. Το πρόβλημα που προκύπτει για ένα μαθητή που, πέρα απ’ αυτές τις ώρες, έχει 10 επιπλέον ώρες φροντιστήριο συν την απαιτούμενη κατ’ οίκον εργασία (για να μη μιλήσουμε και για τα φροντιστήρια ξένων γλωσσών) είναι ότι πρέπει να περικόψει την απαιτούμενη από το σχολείο προετοιμασία, αλλιώς θα πρέπει να καταφύγει στην προσφορά «ψυχιατρικών υπηρεσιών».
Τα χρήματα της φροντιστηριακής εκπαίδευσης χάνονται με τον ίδιο τρόπο όπως και τα χρήματα που χάνονται μέσω «φακελακίου» για προσφορά προσωπικής υπηρεσίας. Για να είμαστε πιο ακριβείς αυτό που χάνεται είναι κοινωνικό έργο. Έστω ότι εγώ βοηθάω το παιδί σου να πετύχει στην Γ/βάθμια εκπαίδευση. Εσύ με πληρώνεις και επειδή εγώ είμαι ένας φροντιστής τίμιος στις υποχρεώσεις μου έναντι της πολιτείας, αποδίδω το φόρο που αναλογεί. Σ’ αυτή τη διαδικασία δεν χάθηκε βέβαια ούτε ένα ευρώ, όμως το έργο που παρήγαγα εγώ σαν φροντιστής έχει κάποιο κοινωνικό όφελος; Το ότι το παιδί σου θα μπει στο ΑΕΙ δεν είναι κοινωνικό όφελος, αφού ο αριθμός των υποψηφίων που θα μπει στα ΑΕΙ είναι ούτως ή άλλως δεδομένος.
Και μάλιστα πάνω από τις κοινωνικές ανάγκες, δεδομένης της δυσκολίας απορρόφησης επιστημόνων από την πολιτεία. Και είναι αυτή ακριβώς αυτή η δυσκολία απορρόφησης που οδηγεί τους νέους επιστήμονες στην προσφορά «φροντιστηριακών υπηρεσιών».
Αν λοιπόν θεωρήσουμε μια υποθετική κοινωνία στην οποία δεν υπάρχει η λεγόμενη «φροντιστηριακή παραπαιδεία», αυτοί που την ασκούν σήμερα θα έκαναν κάποιο άλλο επάγγελμα από το οποίο θα προέκυπτε κοινωνικό όφελος. Τα δε χρήματα που πληρώνει ο γονιός στην παραπαιδεία θα επενδύονταν παραγωγικά.
Και δε θα πρέπει να παραλείψω να αναφέρω το ζήτημα της κοινωνικής αδικίας που προκύπτει από το γεγονός ότι τα παιδιά των πλουσίων είναι αυτά που πετυχαίνουν το σκοπό τους ακριβώς επειδή είναι παιδιά πλουσίων και πηγαίνουν σε πιο αναβαθμισμένα φροντιστήρια. Η κοινωνική αρχή «ο αξιότερος να πετυχαίνει» καταστρατηγείται. Ή μάλλον αντικαθίσταται από την αρχή «το παιδί του αξιότερου να πετυχαίνει» (θεωρώ μια ιδανική κοινωνία στην οποία ο πλούτος του καθενός αποτελεί μέτρο της αξίας του).

Ευχαριστώ για τη φιλοξενία.
Ν. Παναγιωτίδης,
Καθηγητής δημόσιας εκπαίδευσης.