Τετάρτη, 19 Μαρτίου 2014
|
Του Ιωάννη Τόλη*

«Ο δικαστής Γκλένκαιρν»

Ξεφυλλίζοντας τα προσφάτως αναδημοσιευμένα Άπαντα του Μπόρχες (Εκδόσεις Πατάκη, Ιανουάριος 2014), μου κίνησε την περιέργεια ένα διήγημα, η σύντομη εκδοχή του οποίου έχει ως εξής:

«Ο αφηγητής αναδιηγείται μια ιστορία που διαδραματίστηκε σε μια μουσουλμανική πόλη, που την περίοδο εκείνη μαστιζόταν από ταραχές. Η κυβέρνηση, για να αντιμετωπίσει το πρόβλημα, στέλνει στην περιοχή έναν πολύ βίαιο και επιβλητικό άνδρα, που ο αφηγητής τον ονομάζει συμβολικά Ντέηβιντ Αλεξάντερ Γκλένκαιρν. Ο άνθρωπος αυτός, εμπνέοντας παντού το φόβο, επέβαλλε δραστικά μέτρα και διατήρησε για μερικά χρόνια την πόλη ασφαλή από τα εσωτερικά της προβλήματα. Ώσπου ξαφνικά ο Γκλένκαιρν εξαφανίστηκε. Οι προσπάθειες του αφηγητή να τον εντοπίσει έπεφταν στο κενό, αφού κανείς δεν ήξερε –ή προσποιούνταν ότι δεν ήξερε- πού βρισκόταν ο δικαστής. Η αγωνιώδης αναζήτηση οδήγησε στην τυχαία συνάντηση του αφηγητή με ένα γέρο κουρελιάρη, ο οποίος στην ερώτηση του αφηγητή για τα ίχνη του Γκλένκαιρν, ο γέρος θυμήθηκε έναν άλλον δικαστή, ο οποίος πολλά χρόνια πριν είχε διοριστεί από τη βασίλισσα για να επιβάλλει και αυτός την τάξη στην πόλη. Ο δικαστής όμως αυτός γρήγορα άρχισε να κάνει κατάχρηση των εξουσιών του, να καταπιέζει, να συγκαλύπτει αποτρόπαια εγκλήματα, να πουλά ευνοϊκές αποφάσεις. Το πρώτο διάστημα, ο κόσμος υπέθετε ότι οι καταχρήσεις του δικαστή είναι δικαιολογημένες, αλλά καθώς αυτός συνέχιζε τις ανομίες του, κατέληξαν όλοι στο συμπέρασμα ότι απλά είναι φαύλος. Σκέφτηκαν λοιπόν, ότι έπρεπε να τον συλλάβουν και να τον δικάσουν. Η σκέψη έγινε πράξη και μια μέρα, συνέλαβαν το δικαστή και τον φυλάκισαν σε ένα απομονωμένο αγρόκτημα. Στη συνέχεια, στην προσπάθειά τους να βρουν ένα δίκαιο άνθρωπο για να δικάσει τον κρατούμενο δικαστή, συνειδητοποίησαν ότι δεν υπήρχε κανένας δίκαιος, και έτσι όρισαν την τύχη του δικαστή στην κρίση ενός ανώνυμου επαίτη τρελού. Στο άκουσμα της απόφασης ότι η τύχη του κρέμεται από την απόφαση ενός τρελού, ο κατηγορούμενος γέλασε και θεώρησε ότι μπορεί να σωθεί. Όμως, στη δίκη που κράτησε 19 ημέρες, η δικαιοσύνη τελικά αποδόθηκε και ο φαύλος δικαστής τιμωρήθηκε. Το διήγημα τελειώνει με τον αφηγητή, έχοντας αφήσει πίσω του τη συνομιλία με το μυστηριώδη γέρο, να συνωστίζεται από πλήθος κόσμου και να αντικρίζει ένα γυμνό άνθρωπο που μόλις είχε καρφώσει το σπαθί του στο δικαστή Γκλένκαιρν».

Η παραπάνω ιστορία φέρει τον τίτλο «Ο άνθρωπος στο κατώφλι» και είναι ένα τα πολλά διηγήματα του Χόρχε Λουίς Μπόρχες, στα οποία ο συγγραφέας, σε λιγοστές μονάχα σελίδες, κατορθώνει με αξιοθαύμαστη απλότητα και περισσή ειλικρίνεια να δώσει το ηχηρό του στίγμα. Έξω από στενά τοπικά και χρονικά όρια, αγγίζει με αλληγορικό τρόπο ποικίλα πανανθρώπινα και διαχρονικά ζητήματα: τη φαυλότητα και τη διαφθορά της εξουσίας, την αλαζονεία της δύναμης, την ανυπαρξία της δικαστικής λειτουργίας και το αίτημα της κοινωνικής δικαιοσύνης, την κοινωνική καταπίεση και ανισότητα, τη λαϊκή κινητοποίηση και δικαίωση.

Διαβάζοντας ξανά την ιστορία του δικαστή Γκλένκαιρν, δεν μπορώ να μην μπω στον πειρασμό του αποσυμβολισμού. Νομίζω ότι η αμεσότητα και η ενάργεια της σκέψης του συγγραφέα μου δίνει αυτή την ελευθερία. Στη συμβολική φιγούρα του Γκλένκαιρν, μπορώ να φανταστώ το πρότυπο του διεφθαρμένου και τυχοδιώκτη πολιτικού ηγέτη, ο οποίος ευαγγελιζόμενος τη σωτηρία και την ασφάλεια της χώρας, επιλέγει να παρανομεί, να εκβιάζει, να λοιδορεί. Στο όνομα μιας δήθεν ισοτιμίας και δημοκρατίας, εκμεταλλεύεται την αφέλεια και τη φιλοτιμία του λαού και, τυφλωμένος από τη δύναμη της εξουσίας, μετατρέπεται σε έναν αδίστακτο και επικίνδυνο σφετεριστή του δημοσίου συμφέροντος.

Ο τυφλός κουρελιάρης της ιστορίας του Μπόρχες, φαντάζει ως μια εσωτερική και άχρονη φωνή, η οποία, αμείλικτα και αφοπλιστικά, μας υπενθυμίζει ότι πάντοτε υπήρχαν και θα υπάρχουν δικαστές σαν τον Γκλένκαιρν, εφόσον η αλαζονεία και η απληστία είναι σχεδόν σύμφυτες με την ανθρώπινη υπόσταση. Η αδικία και η αχρειότητα είναι απλά η άλλη όψη του ανθρώπου, που γιγαντώνονται όταν αυτός αναρριχηθεί στην εξουσία ή όταν αισθανθεί κοινωνικά ανώτερος.

Η αινιγματική όμως προσωπικότητα του ρακένδυτου ηλικιωμένου, έρχεται ως πρεσβευτής και μιας άλλης, εξίσου σημαντικής αλήθειας: της σχεδόν φυσικής παρόρμησης-ανάγκης του λαού να αποτινάξει οτιδήποτε τον καταδυναστεύει και τον εξαθλιώνει. Μπορεί στην αρχή να ανέχεται και να προσπαθεί να δικαιολογήσει τις παρανομίες της εξουσίας, μόλις όμως αντιληφθεί το πραγματικό πρόσωπο του φαύλου κυβερνήτη, αποφασίζει και εκτελεί με τόλμη και συνέπεια το αυτονόητο, απονομή της δικαιοσύνης και τιμωρία του ενόχου. Και εξαιτίας της παντελούς έλλειψης οποιασδήποτε αξιόπιστης δικαστικής εξουσίας, δε διστάζει να πάρει την κατάσταση στα χέρια του και να εμπιστευτεί τη δύναμη αυτή στην κρίση ενός τρελού επαίτη, βέβαιος ότι ακόμη και ένας παράφρων είναι ικανός να δει τις εξόφθαλμες αυθαιρεσίες του δικαστή και να τον τιμωρήσει παραδειγματικά.

Το διήγημα ολοκληρώνεται, η τάξη αποκαθίσταται και ο ένοχος καταδικάζεται. Αλλά η δύναμη του λόγου του συγγραφέα αφήνει πολλά περιθώρια για περαιτέρω σκέψη. Αν στο πρόσωπο του άνομου και άφοβου Γκλένκαιρν, μπορούμε να ταυτίσουμε νεοελληνικά υπαρκτά πρόσωπα και καταστάσεις, αυτό είναι κάτι που αφήνω στην δική σας κρίση…

* Ο Ιωάννης Τόλης είναι υποψήφιος διδάκτωρ Κλασικής Φιλολογίας

 

Το όνομά σας:
Το email σας:
Θέμα:
Σχόλιο: (μέχρι 1000 χαρακτήρες)


Προσφατα

04.05.15 | Ανοιχτό γράμμα για το Νίκο Ράπτη και την...

Με έκπληξη πληροφορηθήκαμε ότι φορείς του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων τιμήσαν τελικά σε εκδήλωση τους...

17.10.14 | Μέρος Β. Προτάσεις για μια Εθνική Ερευνητική...

Η αναπτυξιακή προσπάθεια της χώρας ή θα ξεκινήσει από έναν ολοκληρωμένο σχεδιασμό της εθνικής...

08.10.14 | Μέρος Α. Το πλαίσιο εφαρμογής της...

Για να σχεδιάσει κανείς μια βιώσιμη αναπτυξιακή πορεία πρέπει ασφαλώς να διαθέτει τα απαραίτητα...

08.10.14 | Επιδοτήσεις και παραδοσιακά προϊόντα

Η εφαρμογή της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής (ΚΑΠ) τα τελευταία 30 χρόνια είχε, κατά την άποψή μου,...

17.09.14 | Αναδρομική ασφάλιση στον ΟΑΕΕ

Κατά τη διάρκεια του φετινού καλοκαιριού εκατοντάδες συμπολίτες μας, που εξαιρούνταν μέχρι πρότινος...

03.04.14 | Ένας αντίλογος για την αυτοαξιολόγηση

Ο Κωνσταντίνος Λάζος, δάσκαλος, γράφει για την αυτοαξιολόγηση και δίνει μια απάντηση στο υπουργείο...

21.02.14 | Επενδύοντας στις περιοχές Natura

Το τελευταίο διάστημα συμβαίνουν δύο σημαντικά πράγματα σχετικά με την προστασία της φύσης. Το ένα...

20.02.14 | Τρέχοντας ορεινά

Στις 26 και 27 Ιουλίου θα γίνει φέτος ο τέταρτος ορεινός αγώνας δρόμου στο Ζαγόρι, το «The North...