Δευτέρα, 9 Δεκεμβρίου 2013
|
Ιωάννης Τόλης

«Είν΄ επικίνδυνον πράγμα η βία»

Ο συγκεκριμένος στίχος, ανασυρόμενος από το ποίημα του Κ. Π. Καβάφη «Ἐν μεγάλῃ Ἑλληνικῇ ἀποικίᾳ, 200 π.Χ.», κοσμεί, μεταξύ άλλων, εδώ και λίγο καιρό τα μέσα μαζικής μεταφοράς της πρωτεύουσας, με πρωτοβουλία της καμπάνιας του Ιδρύματος Ωνάση να διαδώσει το έργο του Αλεξανδρινού ποιητή με έναν πιο ευρηματικό τρόπο στο ευρύ κοινό. Παρόλα αυτά η οξυμένη ελληνική προνοητικότητα έσπευσε τάχιστα να τον καταγγείλει προ αποφυγής δυσάρεστων παρεξηγήσεων. Έτσι η τάξη αποκαταστάθηκε: «Να μη βιαζόμεθα˙ είν’ επικίνδυνον πράγμα η βία» και μαζί και η συνείδηση αρκετών Ελλήνων που παρανόησαν ότι η λέξη «βία» παραπέμπει στην ανάρμοστη και παραπτωματική συμπεριφορά και όχι στη βιασύνη.

Εν τούτοις, ο αποκατεστημένος στίχος δεν είναι, δυστυχώς, αρκετός για να θεραπεύσει την νοσηρή ελληνική πραγματικότητα. Μπορεί στα καβαφικά συμφραζόμενα η λέξη «βία» να ανέκτησε την αρχική σημασία του ποιητή (βιασύνη), στα ελληνικά όμως συμφραζόμενα η ίδια λέξη παραμένει μια ανοιχτή πληγή. Μεσούσης της κρίσης, τρομακτικά στατιστικά επιβεβαιώνουν του λόγου το αληθές: σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία του Παγκόσμιου Δείκτη Ειρήνης (GPI) και την ετήσια έκθεση του Ινστιτούτου για την οικονομία και την ειρήνη (IEP), η Ελλάδα για το 2013 καταλαμβάνει την 68η θέση παγκοσμίως ανάμεσα σε 162 κράτη. Η συγκεκριμένη κατάταξη έγινε με γνώμονα 23 επιμέρους δείκτες, που σχετίζονται με την εξέλιξη εσωτερικών ή διεθνών συγκρούσεων, τις σχέσεις γειτνίασης, τους δείκτες εγκληματικότητας, (ανθρωποκτονίες, βίαια εγκλήματα, αριθμός φυλακισμένων κλπ), τις βίαιες διαδηλώσεις, τις τρομοκρατικές ενέργειες και γενικότερα με τα θέματα ασφάλειας ή στρατιωτικοποίησης της δημόσιας ζωής ενός κράτους. Να σημειωθεί ότι το 2007, οπότε και δημοσιοποιήθηκε η πρώτη αξιολόγηση των κρατών με βάση τον Παγκόσμιο Δείκτη Ειρήνης, η χώρα μας βρισκόταν στην 44η θέση, ενώ έκτοτε η πορεία της είναι σταθερά πτωτική. Είναι χαρακτηριστικό ότι, στο σύνολο των κρατών-μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης που συμμετέχουν στην έρευνα, η Ελλάδα βρίσκεται στην τελευταία θέση. Οι δείκτες που παρουσιάζουν την μεγαλύτερη επικινδυνότητα αφορούν τις βίαιες διαδηλώσεις (4/5), το βίαιο έγκλημα (3/5), τις τρομοκρατικές ενέργειες (3/5), τις εισαγωγές όπλων (3/5) και την πρόσβαση σε όπλα (3/5).
Αντί λοιπόν η χώρα μας να γίνει πιο ασφαλής με την πάροδο των ετών, η κατάστασή της συνεχώς επιδεινώνεται με ποσοστά που απέχουν πολύ από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Τι είναι όμως αυτό που καταδικάζει μια τόσο μικρή χώρα στην έσχατη θέση ευρωπαϊκά, και μάλιστα με διαφορά από τις υπόλοιπες; Η αναπάντεχη οικονομική κρίση των τελευταίων ετών προβάλλει ως μια εύλογη αιτία, καθώς η δραστική μείωση μισθών και συντάξεων, τα μαζικά κύματα απολύσεων, το κλείσιμο χιλιάδων επιχειρήσεων και η εκτόξευση της ανεργίας σε μη βιώσιμα ποσοστά, οδήγησε σε σημαντική έλλειψη ρευστότητας και αύξησε σημαντικά το ποσοστό της φτώχειας, οδηγώντας μεγάλο μέρος του πληθυσμού στη βίαιη διαμαρτυρία και στην ανομία. Βέβαια, χώρες του Ευρωπαϊκού -και μη- νότου, που αντιμετωπίζουν και αυτές σοβαρά οικονομικά προβλήματα βρίσκονται σε πολύ υψηλότερες θέσεις από την Ελλάδα (π.χ. Ιρλανδία 12η, Πορτογαλία 18η, Ισπανία 27η, Ιταλία 34η, Βουλγαρία 34η, Κύπρος 49η). Το γεγονός αυτό επιβεβαιώνει ότι η οικονομική κρίση μπορεί να είναι αναγκαία, αλλά όχι και επαρκής συνθήκη για την αύξηση του φαινομένου της βίας.
Συνεχίζοντας τις υποθέσεις, η αποσταθεροποίηση του πολιτικού συστήματος με την είσοδο ακραίων εθνικιστικών κομμάτων στη Βουλή, μπορεί να εξηγήσει εν μέρει την αύξηση της ρατσιστικής βίας μετά το Μάιο του 2012 (από 7,75 καταγγελίες το μήνα στο διάστημα Ιανουαρίου-Απριλίου 2012 σε 27,75 καταγγελίες τους τελευταίους οχτώ μήνες του 2012, σύμφωνα με την ειδική έκθεση του Συνηγόρου του Πολίτη), αλλά όχι εν γένει την σταδιακά πτωτική τάση της χώρας από το 2007 και εξής.
Ακόμη, η ανεπάρκεια του εκπαιδευτικού συστήματος, με την αποστασιοποίηση των εκπαιδευτικών και την ελλιπή έως μηδενική ενημέρωση και δραστηριοποίηση του υπουργείου Παιδείας, φέρνει στην επιφάνεια το μείζον πρόβλημα του σχολικού εκφοβισμού. Σύμφωνα με πρόσφατη έρευνα που πραγματοποίησε το «Χαμόγελο του Παιδιού», το ποσοστό αυτό ανέρχεται στο 32% και είναι ενδεικτικό της καλλιέργειας της βίας ακόμη και στις μικρές ηλικίες.
Επιπροσθέτως, η ψυχολογική ανισορροπία του σημερινού Νεοέλληνα, η ανασφάλεια και η απαισιοδοξία, η μιζέρια και η απογοήτευση, η απόγνωση και η κατάθλιψη, απόρροια των τεράστιων οικονομικών προβλημάτων που αντιμετωπίζει μεγάλο μέρος του πληθυσμού, έχει φέρει στη χώρα μας άλλη μια πρωτιά, αυτή της ενδοοικογενειακής βίας. Σε έρευνα που διεξήχθη ανάμεσα σε οχτώ ευρωπαϊκές χώρες, η Ελλάδα βρίσκεται στην πρώτη θέση ως προς τη σωματική και ψυχολογική βία των συζύγων, ανοίγοντας έτσι ένα νέο και πιο δυσεπίλυτο κύκλο βίας.
Οι παραπάνω σκέψεις εξηγούνται ευκρινέστερα, όταν αναχθούν σε μια πρωταρχική αιτία, που ίσως ερμηνεύει και την τεράστια απόσταση που μας χωρίζει από την υπόλοιπη Ευρώπη: την χρόνια ανεπάρκεια και ανικανότητα του πολιτικού συστήματος. Ζούμε σε μια χώρα που οι ίδιοι οι πολιτικοί αδιαφορούν με περισσή αναίδεια για την αντιμετώπιση του φαινομένου της βίας, γιατί απλούστατα οι ίδιοι συμμετέχουν σε αυτήν, νομιμοποιώντας την σε όλες τις εκφάνσεις της. Ασκούν λεκτική βία, καθώς επιδίδονται, δοθείσης της ευκαιρίας, σε λαϊκίστικες αντιπαραθέσεις και αλλεπάλληλες ύβρεις, που θυμίζουν διαξιφισμούς εφήβων (π.χ. η τελευταία αντιπαράθεση Σαμαρά - Τσίπρα σχετικά με την πρόταση μομφής) και δεν συνάδουν ούτε με το πνεύμα της Βουλής, ούτε με το πνεύμα της δημοκρατίας. Εφαρμόζουν καθημερινά την αίσχιστου είδους οικονομική βία, πείθοντας το μεγαλύτερο μέρος του ελληνικού λαού ότι, για να εξέλθει η χώρα από την κρίση πρέπει πρώτα να περικοπούν μισθοί και συντάξεις, να απολυθούν εργαζόμενοι, να πολλαπλασιαστούν οι φόροι, να μεταναστεύσουν οι νέοι. Αναλώνονται σε μια άκαιρη και επιεικώς επικίνδυνη πολιτική βία, κατηγορώντας οι μεν τους δε, οι δεξιοί τους αριστερούς, οι μνημονιακοί τους αντιμνημονιακούς και αντίστροφα, ότι βύθισαν τη χώρα στην κρίση, τη στιγμή που είναι όλοι στο ίδιο καράβι. Γεμίζουν με φρούδες ελπίδες τον ελληνικό λαό, βιάζοντάς τον να πιστέψει ότι η εμπιστοσύνη στις αγορές αποκαταστάθηκε, οι επενδύσεις καταφθάνουν, η ανεργία μειώνεται, η λήψη νέων μέτρων παγώνει, η ανάπτυξη είναι θέμα ημερών, δοκιμάζοντας με αυτό το τέχνασμα την υπομονή και την εμπιστοσύνη του.
Επομένως, οι αυξημένοι δείκτες βίας στη χώρα μας δεν πρέπει να μας προκαλούν έκπληξη, καθώς δεν αποτελούν παρά ένα καθρέφτισμα της βίας της κρατικής εξουσίας. Σε ένα πολιτικό σύστημα που υποθάλπει, νομιμοποιεί και διαιωνίζει επί σειρά ετών τη βία, ο πολίτης δεν κάνει τίποτε περισσότερο από το να μιμείται τις συνήθειες των ηγετών του. Με όποιον τρόπο, λοιπόν, και αν ερμηνεύσει κανείς το στίχο του ποιητή, είναι επικίνδυνο πράγμα η βία. Πολύ περισσότερο δε, όταν αναβλύζει από την ίδια την δημοκρατικά εκλεγμένη εξουσία. Τότε δε φτάνει μια προσωπική παιδεία και συνείδηση, αλλά χρειάζεται μια εκ θεμελίων πολιτική ανατροπή και ανασύσταση.
* O Ιωάννης Τόλης είναι υποψήφιος διδάκτωρ Κλασικής Φιλολογίας
       
                     

Το όνομά σας:
Το email σας:
Θέμα:
Σχόλιο: (μέχρι 1000 χαρακτήρες)


Προσφατα

04.05.15 | Ανοιχτό γράμμα για το Νίκο Ράπτη και την...

Με έκπληξη πληροφορηθήκαμε ότι φορείς του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων τιμήσαν τελικά σε εκδήλωση τους...

17.10.14 | Μέρος Β. Προτάσεις για μια Εθνική Ερευνητική...

Η αναπτυξιακή προσπάθεια της χώρας ή θα ξεκινήσει από έναν ολοκληρωμένο σχεδιασμό της εθνικής...

08.10.14 | Μέρος Α. Το πλαίσιο εφαρμογής της...

Για να σχεδιάσει κανείς μια βιώσιμη αναπτυξιακή πορεία πρέπει ασφαλώς να διαθέτει τα απαραίτητα...

08.10.14 | Επιδοτήσεις και παραδοσιακά προϊόντα

Η εφαρμογή της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής (ΚΑΠ) τα τελευταία 30 χρόνια είχε, κατά την άποψή μου,...

17.09.14 | Αναδρομική ασφάλιση στον ΟΑΕΕ

Κατά τη διάρκεια του φετινού καλοκαιριού εκατοντάδες συμπολίτες μας, που εξαιρούνταν μέχρι πρότινος...

03.04.14 | Ένας αντίλογος για την αυτοαξιολόγηση

Ο Κωνσταντίνος Λάζος, δάσκαλος, γράφει για την αυτοαξιολόγηση και δίνει μια απάντηση στο υπουργείο...

19.03.14 | «Ο δικαστής Γκλένκαιρν»

Ξεφυλλίζοντας τα προσφάτως αναδημοσιευμένα Άπαντα του Μπόρχες (Εκδόσεις Πατάκη, Ιανουάριος 2014),...

21.02.14 | Επενδύοντας στις περιοχές Natura

Το τελευταίο διάστημα συμβαίνουν δύο σημαντικά πράγματα σχετικά με την προστασία της φύσης. Το ένα...