Σάββατο, 30 Ιουνίου 2018
|
Δώρα Φ. Μαρκάτου*

Ισορροπώντας ανάμεσα στη λογική και το συναίσθημα

Το Σάββατο, 23 Ιουνίου 2018, εγκαινιάστηκε στο Αρχαιολογικό Μουσείο Άρτας έκθεση Γλυπτικής της Ευδοκίας Παπαγεωργίου, στην οποία αντιπροσωπεύονται έργα από τη σπουδαστική της περίοδο έως και σήμερα, με έμφαση στο διάστημα 1987-2017. Πρόκειται για έργα που ανήκουν σε διάφορες σειρές, έχουν γίνει από διάφορα υλικά, ενώ τεχνοτροπκά είναι επηρεασμένα από τον ρεαλισμό, τον κυβισμό, τον υπερρεαλισμό, την αφαίρεση, τον κονστρουκτιβισμό.

Η εναλλαγή υλικών, τεχνικής και τεχνοτροπιών αποκαλύπτουν τις συνεχείς αναζητήσεις της, τους προβληματισμούς, τις συναισθηματικές εκρήξεις και τις ψυχολογικές μεταπτώσεις της, τους πειραματισμούς με τα υλικά και τις φόρμες, τον όγκο και τη σχέση του με τον χώρο, πάντα σύμφωνα με τα διδάγματα της διεθνούς πρωτοπορίας, με ατομικό μορφοπλαστικό ιδίωμα που καθιστά τα έργα της αναγνωρίσιμα. Η πλαστική της σκέψη συνεχώς εξελίσσεται και είναι πάντα δημιουργική, ώστε κάθε έργο να είναι μία ανεξάρτητη εικαστική πρόταση, προϊόν φιλοσοφικού στοχασμού.

Ένα σπουδαστικό έργο, «Χορεύτρια σε αναμονή» (1969), αποκαλύπτει την ικανότητά της στη σπουδή του ανθρωπίνου σώματος, στο οποίο δίνει προτεραιότητα στη δομή και όχι στις εξωτερικές λεπτομέρειες. Στα μετέπειτα χρόνια επιδόθηκε στην ελεύθερη σύνθεση, ενώ στην ανθρώπινη μορφή επανερχόταν μετά από παραγγελία. Τα έργα που ανήκουν σε σειρές φιλοτεχνήθηκαν σε διαφορετικά χρονικά διαστήματα, δεδομένου, ότι η Ευδοκία επανέρχεται σε ιδέες προγενέστερες, προκειμένου να αναπτύξει περαιτέρω μια αρχική νοητική σύλληψη και να επιτύχει κατά το δυνατόν αρτιότερο αποτέλεσμα.

Στη σειρά «Εκλάμψεις», τα έργα δομούνται αρχιτεκτονικά από κομμάτια γυαλιού διαφορετικών σχημάτων, χρωμάτων, πάχους και πυκνότητας και οργανώνονται σε ενότητες με βάση τη γεωμετρία και τις αναλογίες. Το φως διαπερνά τη διαφανή ύλη και τα εξαϋλώνει, ενώ η διάθλαση και το παιγνίδισμα των χρωματικών τόνων δημιουργούν μια ονειρική ατμόσφαιρα. Δυστυχώς στην έκθεση δεν φωτίζονται και υποβαθμίζονται, αν και πρόκειται για έργα που δικαιούνται μια θέση στο αφήγημα της ιστορίας της σύγχρονης ελληνικής τέχνης και μόνο από το γεγονός ότι η Ευδοκία πρώτη εισήγαγε στην Ελλάδα τη γλυπτική από γυαλί.

Τα έργα «Εν ύπνωι», «Στήλη του Ήλιου» και «Υπεράνθρωπος», για να αποκρυπτογραφηθούν απαιτούνται στοιχειώδεις γνώσεις συμπαντικής φιλοσοφίας. Τα δύο τελευταία έργα, δομημένα από παλιές ανέμες, δηλαδή, έτοιμα υλικά, ακολουθούν έναν νεωτερισμό που εισήχθη στην ευρωπαϊκή τέχνη στις αρχές του εικοστού αιώνα. Το χρώμα, ο συνδυασμός των φυσικών υλικών με τα τεχνητά, η ακτινωτή διάταξη των ανεμών, η κίνησή τους, ο ηλεκτρονικός ήχος που ενσωματώνεται, όλα συντελούν σε ένα αποτέλεσμα που ενεργοποιεί τη φαντασία των θεατών. Χαρακτηρίζονται από έναν δυναμικό ρυθμό, που παραπέμπει στο «Ρεαλιστικό» ή «Κονστρουβιστικό Μανιφέστο» των πρωτοπόρων Αδελφών Ναούμ Γκάμπο και Άντον Πέβσνερ.

Χρησιμοποιώντας τη λαμαρίνα, τον σίδηρο, την κοιλοδοκό και σιδερόβεργες, συνθέτει ενδιαφέρουσες κατασκευές, όπως είναι η σειρά «Ενότητα»(1987) ή το «Χωρίς τίτλο» (2016). Το τελευταίο έργο αποτελεί σύνθεση τριγώνου, τετραγώνου και κύκλου, με δυνατότητα να ιδωθεί από πολλές οπτικές γωνίες. Τα γεωμετρικά σχήματα, βαμμένα στα τρία βασικά χρώματα, κίτρινο, κόκκινο, μπλε,  δεν ορίζουν απλά τον χώρο αλλά τον ενσωματώνουν, δεν τον καταλαμβάνουν και δεν τον απαλλοτριώνουν για λογαριασμό τους, όπως η παραδοσιακή γλυπτική που στηρίζεται στη μάζα, αλλά «κινούνται» μέσα σε αυτόν, υποχρεώνοντας τον θεατή να κινηθεί και να παρακολουθήσει τον δικό τους δυναμικό ρυθμό. Αναμφισβήτητα τέτοιες ενδιαφέρουσες κατασκευές δείχνουν και τον βαθμό οικειοποίησης εκ μέρους της γλύπτριας των αρχών του κονστρουκτιβισμού αλλά και την αναγωγή της φόρμας στη γεωμετρία, ακολουθώντας φιλοσοφικούς στοχασμούς. Τόσο το έργο αυτό όσο και το «Σύμπλεγμα Γραμμάτων» συνιστούν το αποκορύφωμα της αφαίρεσης στο έργο της Ευδοκίας Παπαγεωργίου  σε μια κατεύθυνση στην οποία το χρώμα παίζει πρωταγωνιστικό ρόλο.

Ακολουθώντας τα διδάγματα του Archipenko, ο οποίος ήδη από τις αρχές του εικοστού αιώνα πλούτισε την εικαστική σκέψη με τις έννοιες του αρνητικού όγκου και του ενεργητικού κενού, πειραματίζεται με κατασκευές, στις οποίες η μάζα και το κενό συμβάλλουν ισότιμα στη δημιουργία τους. Η ισοτιμία όγκου και κενού αποθεώνεται από την Ευδοκία σε έργα από PVC, κομμένο σε ελλειψοειδούς διατομής και διαφορετικού μεγέθους αποτμήματα κυλινδρικών σωλήνων, που συνάπτονται μεταξύ τους, αναπτύσσονται γύρω από έναν νοητό άξονα και ανελίσσονται προς διάφορες κατευθύνσεις. Το υλικό και ο τρόπος κοπής του, που είναι μια καινοτομία της ίδιας, αξιοποιούνται σε αρχιτεκτονικές κατασκευές ανάλαφρες και περίοπτες που αναδεικνύουν τις αντιθέσεις φωτός και σκιάς.

Το 2003, φιλοτέχνησε «Το δέντρο της ζωής», μια σιδηροκατασκευή από βέργες ανά δέσμες, οι οποίες συμπλέκονται μεταξύ τους με τέτοιο τρόπο, ώστε να υποβάλλουν την αίσθηση της περιστροφικής κίνησης μέσα στον χώρο. Καθώς μπορεί να χρησιμοποιηθεί και ως φωτιστικό σώμα, το έργο αποκτά λειτουργικό και πρακτικό χαρακτήρα, στο πνεύμα του Μπάου-Χάους. Έτσι η Ευδοκία στοχεύει να εναρμονίσει το έργο της με το δομημένο περιβάλλον και τη ζωή και να υπηρετήσει συγχρόνως αισθητικές και πρακτικές ανάγκες του ανθρώπου. Όπως αυτό, τα περισσότερα έργα της Ευδοκίας είναι περίοπτα και απαιτούν από τον θεατή να μη μένει στατικός, αλλά να κινείται περί το έργο. Η γλυπτική δεν απευθύνεται μόνο στην αίσθηση της όρασης αλλά και σε άλλες αισθήσεις, όπως είναι η αφή, και σε άλλες  ικανότητες, όπως η κίνηση στον χώρο, ώστε να αντιλαμβάνεται κανείς ένα γλυπτό στις τρεις διαστάσεις του.

Ιδιαίτερης μνείας αξίζει η μαρμάρινη σύνθεση «Σύμπλεγμα» που προκύπτει από τον συνδυασμό τριών ημικυκλικών στοιχείων, τα οποία αρθρώνονται σε στήλη, εισδύοντας το ένα στην κοιλότητα του άλλου. Η αποκλειστική χρήση της καμπύλης γραμμής κάνει το έργο να εκπέμπει τρυφερότητα και, παρά τη γεωμετρική μορφή του, υποβάλλει την αίσθηση της οργανικής δομής. Πρόκειται για μια ποιητική σύνθεση, που αν αποδοθεί σε μεγάλη κλίμακα, θα δημιουργηθεί ένα μνημειακό γλυπτό , ικανό να οργανώσει τον χώρο που θα στηθεί και να απαλύνει άλλα αιχμηρά χαρακτηριστικά του περιβάλλοντος.

Μερικά μικρογλυπτά διατρέχουν όλη τη δημιουργική περίοδο της Ευδοκίας και τεκμηριώνουν την ανάγκη της για διαρκή ανανέωση. Και το κυριότερο είναι προϊόντα πειραματισμού, ώστε δεν γεμίζουν τα διαλείμματα χαλάρωσης, αλλά συνιστούν το υπόβαθρο πάνω στο οποίο θεμελιώνεται η κύρια πλαστική δημιουργία.

Το πολύπλευρο έργο της Ευδοκίας Παπαγεωργίου αποκαλύπτει τα πλαστικά προβλήματα που ως γλύπτρια αντιμετωπίζει και τις ικανοποιητικές λύσεις - προτάσεις που δίνει. Μας πλουτίζει με αξιόλογες αισθητικές εμπειρίες και βοηθάει να καταλάβουμε ότι η μοντέρνα τέχνη εξευγενίζει τα ευτελή υλικά, όταν η δημιουργική πνοή του καλλιτέχνη τα εγγίζει, ενώ το έργο της,  που ισορροπεί ανάμεσα στη λογική και στο συναίσθημα, στηρίζεται στην επιστήμη, στη φιλοσοφία και στη θεωρία της τέχνης.

*Η κ. Δώρα Φ. Μαρκάτου είναι Ιστορικός Τέχνης και τ. αναπλ. Καθηγ. Πανεπ. Ιωαννίνων


5 / 5 (1 Ψήφοι)
Το όνομά σας:
Το email σας:
Θέμα:
Σχόλιο: (μέχρι 1000 χαρακτήρες)


Προσφατα

25.09.18 | Έστειλε «πράσινο» μήνυμα το Followgreen

Ένα «πράσινο» μήνυμα έδωσε το Followgreen, η πλατφόρμα επιβράβευσης και ευαισθητοποίησης για την...

22.09.18 | Ποδηλατώντας τον Γύρο της Λίμνης

Με τη συμμετοχή περισσότερων από 100 ποδηλατών πραγματοποιήθηκε η ποδηλατοβόλτα 30 χλμ. στη...

21.09.18 | Σήμερα έχει ποδηλατοβόλτα

Με… ορθοπεταλιές ολοκληρώνεται η Εβδομάδα Λίμνης, που αποτελεί κάθε χρόνο την εισαγωγή στο διήμερο...

20.09.18 | Από τους μύθους και τους θρύλους… στον Γύρο...

Έναν εικονικό γύρο της Παμβώτιδας, λίγα 24ωρα πριν δοθεί την Κυριακή 23 Σεπτεμβρίου η εκκίνηση του...

19.09.18 | Βάλτε την άσκηση στην καθημερινότητά σας

Βάλτε το περπάτημα και το ποδήλατο στη ζωή σας, καθώς ακόμη και μια ολιγόλεπτη άσκηση μπορεί να...

18.09.18 | H επιστημονική κληρονομιά του Πάνου Δημ....

Μια εκδήλωση προς τιμήν του λογοτέχνη, συγγραφέα και ερευνητή Πάνου Τζιόβα πραγματοποιείται την...

15.09.18 | «Στην πόλη βαδίζω, ζωή κερδίζω»

Mια ενημερωτική ιατρική ημερίδα με τίτλο «Στην πόλη βαδίζω, ζωή κερδίζω» συνδιοργανώνουν ο 12ος...

14.09.18 | Όλα τα νέα δεδομένα επί τάπητος

«Νεότερα Δεδομένα στην Υπογονιμότητα και Υποβοηθούμενη Αναπαραγωγή» είναι το θέμα της επιστημονικής...