Όχι μόνο γιατί κατ’ επανάληψη εμφανίζονται έρευνες που δείχνουν ότι στην Ελλάδα διαβάζουμε ελάχιστα. Ο Άγγελος Δεληβοριάς διευθυντής του Μουσείου Μπενάκη περιγράφει τον τόπο μας ως τη «χώρα των μη βιβλιοθηκών». Αυτή την αποστροφή επικαλέστηκε η υπουργός Παιδείας Άννα Διαμαντοπούλου κηρύσσοντας χθες την έναρξη της συνδιάσκεψης για τη διαμόρφωση εθνικής πολιτικής για τα αρχεία και τις βιβλιοθήκες.

Βιβλιοθήκες υπάρχουν βέβαια στην Ελλάδα. Οι δημόσιες είναι 47. Οι δύο από αυτές στο νομό Ιωαννίνων. Η Ζωσιμαία Βιβλιοθήκη με περίπου 150.000 τίτλους και η Βιβλιοθήκη Κόνιτσας με 60.000. Όλες όμως οι ελληνικές βιβλιοθήκες βρίσκονται στο περιθώριο της κοινωνικής ζωής. Όπως τόνισε στον «Η.Α.» ο Γιώργος Ζάχος διευθυντής της Βιβλιοθήκης του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων και Πρόεδρος του Γενικού Συμβουλίου Βιβλιοθηκών, Γενικών Αρχείων του Κράτους και Εκπαιδευτικής Τηλεόρασης το πρόβλημα είναι ότι οι βιβλιοθήκες δεν κρίνονται απαραίτητες από τους πολίτες. «Σε μία συνάντηση που είχα πρόσφατα με τους εκπροσώπους των εργαζομένων τους είπα ότι επιτυχία θα ήταν να δημιουργούταν κοινωνικός αντίκτυπος στις πόλεις αν οι βιβλιοθήκες έκλειναν για δύο ή τρεις μέρες». Μάλλον ο αντίκτυπος θα ήταν μηδενικός. Δεν συμβαίνει φυσικά το ίδιο σε όλες τις χώρες. Στη χθεσινή συνδιάσκεψη η Φιλανδή B. Wiggel, υπεύθυνη για την εθνική πολιτική της χώρας της αναφορικά με το βιβλίο περιέγραφε το νέο τρόπο λειτουργίας των φιλανδικών βιβλιοθηκών: Το προσωπικό κινείται διαρκώς ανάμεσα στις προθήκες μαζί με τους επισκέπτες προκειμένου να τους εξυπηρετεί. Έχει υιοθετηθεί η λογική ενός εμπορικού καταστήματος χωρίς όμως αντάλλαγμα από τους επισκέπτες.

Χωρίς επαρκή κονδύλια

Η υπουργός από την πλευρά της χρέωσε την αδυναμία των βιβλιοθηκών να εκπληρώσουν το ρόλο τους όχι στην κρίση του χώρου της βιβλιοθήκης αλλά στην «έλλειψη κουλτούρας βιβλίου, έρευνας, τεκμηρίωσης και χρήσης πηγών από πολύ μικρή ηλικία».

Δεν φταίει ασφαλώς μόνο αυτό. Και να ήθελαν σήμερα οι βιβλιοθήκες και τα Γενικά Κρατικά Αρχεία να επιτελέσουν το ρόλο τους, δεν θα έβρισκαν τα χρήματα. Η υπουργός είπε ότι η κρατική χρηματοδότηση θα φτάσει τα 14 εκατομμύρια ευρώ. Μόνο που τα 11,5 από αυτά θα πάνε σε μισθούς και ανελαστικές δαπάνες. Μένουν 2,5 εκατομμύρια. Ακόμη και η κ. Διαμαντοπούλου παραδέχθηκε ότι το ποσό είναι μικρό. Δεν πάει και πολύς καιρός άλλωστε από την περίοδο που οι πανεπιστημιακές βιβλιοθήκες αδυνατούσαν να πληρώσουν ακόμη και τις συνδρομές του σε ηλεκτρονικά περιοδικά.

Η έλλειψη κονδυλίων δεν εμποδίζει πάντως τη διαβούλευση με τους φορείς που ξεκίνησε ουσιαστικά χθες στο Ζάππειο Μέγαρο και θα πρέπει να ολοκληρωθεί μέχρι το 2011. Παρών στην έναρξη των εργασιών ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας Κάρολος Παπούλιας και ο υπουργός Πολιτισμού Πάνος Γερουλάνος. Ο τελευταίος στην ομιλία του τόνισε ότι το ζητούμενο για τις βιβλιοθήκες είναι η καταγραφή των τίτλων, η ψηφιοποίηση της πολιτιστικής κληρονομίας και η δυνατότητα πρόσβασης σε αυτήν από όλους. «Όποιος πολιτισμός ανεβάσει πιο πολλά στοιχεία στο διαδίκτυο, θα έχει το μεγαλύτερο λέγειν, θα είναι κυρίαρχος στο παγκόσμιο διάλογο» τόνισε ο υπουργός, ο οποίος επισήμανε παράλληλα ότι οι βιβλιοθήκες δεν είναι μόνο χώροι δανεισμού, αλλά ανταλλαγής ιδεών.

Αλλαγή ρόλου

Πράγματι οι βιβλιοθήκες αλλάζουν ρόλο. Είναι τόποι γνώσης, συνάντησης ανθρώπων και πρόσβασης σε ψηφιακά δεδομένα. Για να γίνουν όλα αυτά χρειάζεται εξειδικευμένο προσωπικό που να βοηθά τους ερευνητές, υποδομές όπως υπολογιστές, σαρωτές κ.λπ., αλλά και κονδύλια για περαιτέρω εμπλουτισμό των βιβλιοθηκών.

«Οι χώροι των βιβλιοθηκών είναι κοινωνικοί χώροι που συνδέουν τους ανθρώπους με το περιεχόμενο, το περιεχόμενο με άλλα περιεχόμενα και τους ανθρώπους με άλλους ανθρώπους» υπερθεμάτισε η υπουργός Παιδείας. Ανέφερε επίσης τις βιβλιοθήκες της Βέροιας, των Σερρών και της (πατρίδας της) Κοζάνης ως βιβλιοθήκες με σπάνιο υλικό, παγκόσμιες βραβεύσεις και μεγάλη απήχηση στο κοινό. Προσπάθησε επίσης να κάνει έναν θετικό απολογισμό των όσων έχουν γίνει μέχρι τώρα από όλες τις κυβερνήσεις. Υποστήριξε ότι επιτεύχθηκε η κοινοχρησία ακαδημαϊκών βιβλιοθηκών, εμπλουτίστηκαν και μηχανογραφήθηκαν συλλογές, ολοκληρώθηκε το κτίριο των Κρατικών Αρχείων, εξασφαλίστηκε η πρόσβαση για άτομα με αναπηρίες, έγινε προσπάθεια για στόλο κινητών βιβλιοθηκών, όπως και για περαιτέρω ψηφιοποίηση. Η κ. Διαμαντοπούλου ανέφερε ότι μέχρι σήμερα έχουν ψηφιοποιηθεί 17.200.000 σελίδες βιβλίων της Εθνικής Βιβλιοθήκες και 7.500.000 των Γενικών Αρχείων του Κράτους.

Η Νέα Εθνική Βιβλιοθήκη

Η μεγάλη βοήθεια αναμένεται πάντως από το Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος που μέχρι το 2015 θα έχει ολοκληρώσει την ανάπλαση χώρου 169.000 τ.μ.στο Φαληρικό Δέλτα με προϋπολογισμό 550 εκατομμύρια ευρώ. Εκεί θα στεγαστεί και η Νέα Εθνική Βιβλιοθήκη. Αυτά είναι τα θετικά νέα σε ένα περιβάλλον που δεν επιτρέπει μεγάλη αισιοδοξία. Οι βιβλιοθήκες σε μία αφιλόξενη για το βιβλίο χώρα είναι στελεχωμένες μόνο με το 20% των εργαζομένων που πραγματικά έχουν ανάγκη. Οι περισσότερες πασχίζουν να βρουν κοινό, ενώ για περαιτέρω εμπλουτισμό τους ούτε λόγος. Ανάλογη κατάσταση και στις δημοτικές βιβλιοθήκες. Επιπρόσθετα, όπως ανέφερε η υφυπουργός Εσωτερικών Θεοδώρα Τζακρή τα αρχεία των δήμων είναι εγκλωβισμένα σε τοπικά αποθετήρια ή σε μεμονωμένους δικτυακούς τόπους. «Η αξία τους μειώνεται σταδιακά ή ακόμη και εκμηδενίζεται. Το πρόβλημα συνίσταται στην έλλειψη σημείων συγκέντρωσης και διάθεσης της δημόσιας πληροφορίας» τόνισε.

Αύριο στον «Η.Α»: Ο Δημήτρης Γιογλής, εργάστηκε επί χρόνια στη Δημόσια Κεντρική Βιβλιοθήκη της Κόνιτσας. Εδώ και δύο χρόνια είναι αποσπασμένος στη διεύθυνση Βιβλιοθηκών και Γενικών Αρχείων του υπουργείου Παιδείας. Ο κ. Γιογλής μεταφέρει στον «Η.Α.» τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι ελληνικές βιβλιοθήκες.